{"id":2475,"date":"2022-09-23T08:04:35","date_gmt":"2022-09-23T08:04:35","guid":{"rendered":"https:\/\/makowski.info\/?p=2475"},"modified":"2026-01-08T18:07:25","modified_gmt":"2026-01-08T18:07:25","slug":"zostal-sam-1974","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/makowski.info\/?p=2475","title":{"rendered":"\u201eZosta\u0142 sam\u2026\u201d (1974)"},"content":{"rendered":"\n
\n
\"\"<\/a><\/figure>\n\n\n\n
\"\"<\/a><\/figure>\n\n\n\n
\"\"<\/a><\/figure>\n<\/figure>\n\n\n\n

Dzi\u0119ki uprzejmo\u015bci pp. w\u0142a\u015bcicieli i kurator\u00f3w Kolekcji Rytel<\/a><\/strong> dosta\u0142em znakomite, wysokiej rozdzielczo\u015bci zdj\u0119cia obrazu, o kt\u00f3rym by\u0107 mo\u017ce co\u015b jeszcze zostanie napisane\u2026 (Nie, nie przeze mnie: niegodnym.) To \u201eEt transivit vadum laboc traductisque omnibus quae ad se pertinebant\u2026\u201d, tryptyk z roku 1974. akryl na p\u0142\u00f3tnie, du\u017cy: 250 x 300 cm. To te\u017c jeden z pierwszych tak du\u017cych obraz\u00f3w Zbigniewa: nowe mieszkanie<\/a><\/strong>, w nim nowa pracownia, wi\u0119ksza sporo \u2013 ni\u017c tamta klitka przy ul. Koziej<\/a><\/strong>, przy Krakowskim formalnie \u2013 ale okna by\u0142y na Kozi\u0105, to <\/a><\/strong>wa\u017cne, z r\u00f3\u017cnych zreszt\u0105 powod\u00f3w<\/a><\/strong>.
A ja go lubi\u0119, bo to obraz, kt\u00f3ry jako\u015b i w mym skromnym (jeszcze wtedy :\u2013) \u017cyciorysie fotograficznym istnieje. I to nawet w dw\u00f3ch formach, momentach czy co tam: to zdj\u0119cia z pracowni i z galerii Zapiecek (1974).
Tytu\u0142 ma nasze dzie\u0142o z \u201eKsi\u0119gi rodzaju\u201d 32; 22-23 \u2013 jak to idzie dalej? \u201e\u2026mansit solus\u201d. A wi\u0119c, jak to \u0142adnie Jakub Wujek<\/a><\/strong> pisze, t\u0142umaczy: \u201e\u2026przeprowadziwszy wszystko, co do niego nale\u017ca\u0142o, zosta\u0142 sam\u2026\u201d.
Interesuj\u0105ce te przej\u015bcia: te\u017c wspomina\u0142em\u2026 <\/p>\n\n\n\n

\n

(\u2026) Ale jedno lubi\u0119: prof. Mieczys\u0142aw Wallis<\/a><\/strong>, na kr\u00f3tko przed \u015bmierci\u0105 \u2013 i przed ogromnym obrazem ZM w galerii Zapiecek. Jak przed bram\u0105 do innego \u015bwiata<\/em>.<\/p>\n(o galerii Zapiecek<\/a><\/strong>)<\/cite><\/blockquote>\n\n\n\n

Zdj\u0119cia, te moje (nie wiem, czy s\u0105 inne, chyba nie?) z czasu jego malowania, te\u017c te z galerii Zapiecek<\/a><\/strong> \u2013 s\u0105 takie sobie. Niewiele umia\u0142em, marny sprz\u0119t, negatywy. Ale s\u0105. I chyba jest na nich nawet fragment czego\u015b, co zosta\u0142o zamalowane: o tym \u2013 te\u017c kiedy\u015b\u2026 Dzi\u015b o obrazie, o okoliczno\u015bciach raczej.<\/p>\n\n\n\n

\n
\"\"<\/a>
ok. 1973 r. \u2013 z pracowni, obraz w trakcie malowania, fot. mr mak.
widoczny szkic tryptyku \u2013 to nie oryginalny obraz a szkic na papierze, wida\u0107 \u0142\u0105czenia arkuszy)<\/figcaption><\/figure>\n<\/figure>\n\n\n\n

Jest rok 1974, w kraju dogorywaj\u0105 resztki jakiego\u015b jednak optymizmu z czasu \u201epocz\u0105tkowego Gierka\u201d. Otwarcie, g\u0142\u00f3wnie dla elit. Zbigniew ma 44 lata, liczba symboliczna. Za sob\u0105 ju\u017c spore sukcesy<\/a><\/strong>, przede wszystkim mi\u0119dzynarodowe. Te\u017c finansowe \u2013 i to mimo z\u0142odziejskich zasad rozliczania sprzeda\u017cy jego (i innych artyst\u00f3w) prac \u2013 przez central\u0119 Ars Polona, pami\u0119tajmy: to os\u0142awione Centrale Handlu Zagranicznego<\/a><\/strong> s\u0105, mo\u017ce te\u017c DESA. Pa\u0144stwo okrada sprzedaj\u0105cych. (Wszystkich: napisali\u015bmy z Konradem Wojciechowskim ca\u0142y rozdzia\u0142 o dewizowych kontraktach muzyk\u00f3w czy in\u017cynier\u00f3w z Polservice \u2013 w ksi\u0105\u017cce o \u201eFestiwalach<\/a><\/strong>\u2026\u201d.)
Zbigniew bywa\u0142 te\u017c ju\u017c w \u015bwiecie: raz tu<\/a><\/strong>, raz tam<\/a><\/strong> \u2013 a wi\u0119c problemy ewentualnej niskiej samooceny (\u201ebieda\u201d, \u201eprowincja\u201d) mo\u017cna na chwil\u0119 odstawi\u0107 na bok: bo jednak pami\u0119tajmy o jego proletariackim pochodzeniu<\/em><\/a><\/strong>\u2026 (Stosuj\u0105c tu jego \u2013 czy po\u017cyczon\u0105 \u2013 terminologi\u0119 z pocz\u0105tku lat 50.<\/a><\/strong> i nie oceniaj\u0105c jej warto\u015bci, bo nie.)
Teraz ju\u017c jest kim\u015b<\/em> \u2013 i zawdzi\u0119cza to sobie. Tak s\u0105dzi\u0142.<\/p>\n\n\n\n

To \u2013 jak wida\u0107 z perspektywy \u2013 szczyt g\u00f3rki<\/a><\/strong>, pisz\u0105c nieco prostacko. Z tego czasu mam w g\u0142owie rozmow\u0119 z nim, nawet kilka. Opowiada\u0142 cho\u0107by, \u017ce kto\u015b, prawie na pewno Alice Pauli<\/a><\/strong>, jego marszandka z Lozanny<\/a><\/strong>, powiedzia\u0142a, \u017ce w Europie ju\u017c zdoby\u0142 wszystko, czas na USA, oto w\u0142a\u015bciwe (bo finansowe) centrum \u015bwiatowej sztuki.
A wtedy on, tak m\u00f3wi\u0142, odpowiedzia\u0142 podobno jako\u015b, \u017ce Ameryka go nie interesuje \u2013 bo to kraj prymityw\u00f3w<\/em>.
Ot, deklaracja.
(A mo\u017ce to by\u0142o wcze\u015bniej \u2013 i kto\u015b inny? Jeszcze na Krakowskim, Koziej: mo\u017ce Ewa Pape<\/a><\/strong>? Pani z pieskiem, obficie obwieszona z\u0142otem? Nie pami\u0119tam, pami\u0119tam, \u017ce na Koziej by\u0142a \u2013 i tyle.)<\/p>\n\n\n\n

Zosta\u0144my przy tej po\u0142owie lat 70. W kraju Zbigniew jest jednak ma\u0142o znany, rzadko doceniany<\/a><\/strong>. Chce te\u017c uczy\u0107, wyk\u0142ada\u0107. Naucza\u0107 nawet. Po kr\u00f3tkim epizodzie pozna\u0144skim<\/a><\/strong> rozmawia\u0142 z kim\u015b warszawskiej ASP. (Stefan Gierowski<\/a><\/strong>? Nie pami\u0119tam, za ma\u0142o pami\u0119tam\u2026) Niestety \u2013 lub na szcz\u0119\u015bcie, pedagog to zwykle z\u0142y malarz; cho\u0107 s\u0105 wyj\u0105tki \u2013 Akademia nie mog\u0142a, cho\u0107by tylko ze wzgl\u0119d\u00f3w formalnych (a by\u0107 mo\u017ce i nie chciano) zaoferowa\u0107 mu niczego wi\u0119cej ni\u017c asystentur\u0119. A on czu\u0142 si\u0119 Profesorem\u2026
Taki zaw\u00f3d.<\/p>\n\n\n\n

Jeszcze kilka zda\u0144: z pami\u0119ci, dla pami\u0119ci. (Wszak nasz obraz \u2013 o pami\u0119ci te\u017c. Cho\u0107by tylko lewa strona; je\u015bli nie ca\u0142y.) Tryptyk \u2013 znamienne, romantycy nie produkuj\u0105 tryptyk\u00f3w \u2013 Jest manifestem, wyk\u0142adem w\u0142a\u015bnie. Malowany d\u0142ugo, w skupieniu \u2013 chyba bywa\u0142 nawet zas\u0142aniany; a w tym czasie Zbigniew malowa\u0142 mniejsze? Tak mi si\u0119 co\u015b kojarzy \u2013 i s\u0105 mo\u017ce jakie\u015b drobne sugestie z mych negatyw\u00f3w. To deklaracja niepodleg\u0142o\u015bci. Ale te\u017c moment prze\u0142omu. Od niego, od tego mniej wi\u0119cej czasu \u2013 zacznie si\u0119 zamykanie drzwi, zamykanie w domu, w ksi\u0105\u017ckach, w przesz\u0142o\u015bci<\/a><\/strong>. Zaczn\u0105 si\u0119 nieustaj\u0105ce komentarze<\/a><\/strong>, wszystko trzeba opisa\u0107<\/a><\/strong>, wyrzuci\u0107 z siebie. Zintensyfikuj\u0105 si\u0119 powroty do dzieci\u0144stwa<\/a><\/strong>. I zostanie klasykiem, ju\u017c na zawsze.
(Tak, to uproszczenie: wr\u00f3ci jeszcze do emocji, do pierwszych form<\/a><\/strong>, b\u0119dzie wraca\u0142, niekiedy. Ale.)<\/p>\n\n\n\n

Ten czas zamkni\u0119cia ju\u017c wkr\u00f3tce nadejdzie, wzmocniony, sprowokowany \u2013 a mo\u017ce to pretekst by\u0142? \u2013 os\u0142awionym \u201edniem bez Teleranka<\/a><\/strong>\u201d\u2026 Wtedy Zbigniew przesta\u0142 nawet z domu wychodzi\u0107<\/a><\/strong>, z podw\u00f3rka; bo niekiedy \u015bmieci wyrzuca\u0142. A to przecie\u017c ledwo kilka lat po wielkich, widzialnych, namacalnych sukcesach.
Za\u0142amanie? Rezygnacja? Melancholia? Nie dzieli\u0142bym\u2026 Czy mo\u017ce te\u017c \u2013 szkodz\u0105cy mu<\/a><\/strong>, s\u0105dz\u0119 \u2013 wp\u0142yw psychoanalizy<\/a><\/strong>? \u2013 Za du\u017co ksi\u0105\u017cek przeczyta\u0142 i od tego zwariowa\u0142<\/em> \u2013 jak by powiedzia\u0142 Zbigniew, gdyby mia\u0142 do siebie dystans; a niekiedy (cho\u0107 coraz rzadziej) miewa\u0142.
Spekulacje. Fakty s\u0105 takie, \u017ce zosta\u0142 sam. Chcia\u0142? Musia\u0142? Nie potrafi\u0142? Ka\u017cdy ocenia jak umie, ja te\u017c.<\/p>\n\n\n\n

Za\u015b w galerii Zapiecek<\/a><\/strong> ten obraz wisia\u0142 bardzo z boku. Nie na froncie, jak powinien. Przypadek? Czy to przez jego wielko\u015b\u0107?
mr m.<\/p>\n\n\n\n

uaktualnienie: tryptyk pojawi si\u0119 (2024) na aukcji<\/a><\/strong>, z imponuj\u0105c\u0105 cen\u0105 wywo\u0142awcz\u0105; ale wart jej, nawet bardzo: to przecie\u017c taka \u201ebitwa pod Grunwaldem\u201d polskiej metafizyki, prawda?
<\/p>\n\n\n\n

\n
\"\"<\/a>
\u2026prof. Mieczys\u0142aw Wallis<\/a><\/strong>, na kr\u00f3tko przed \u015bmierci\u0105 \u2013 i przed ogromnym obrazem ZM w galerii Zapiecek<\/em>\u2026 (fot. mr mak.)<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n
\"\"<\/a>
to samo zdj\u0119cie, kolor dodany (2023)<\/figcaption><\/figure>\n<\/figure>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Dzi\u0119ki uprzejmo\u015bci pp. w\u0142a\u015bcicieli i kurator\u00f3w Kolekcji Rytel dosta\u0142em znakomite, wysokiej rozdzielczo\u015bci zdj\u0119cia obrazu, o kt\u00f3rym by\u0107 mo\u017ce co\u015b jeszcze zostanie napisane\u2026 (Nie, nie przeze mnie: niegodnym.) To \u201eEt transivit vadum laboc traductisque omnibus quae ad se pertinebant\u2026\u201d, tryptyk z roku 1974. akryl na p\u0142\u00f3tnie, du\u017cy: 250 x 300 cm. To te\u017c jeden z pierwszych […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":2484,"comment_status":"closed","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[1],"tags":[221,600,166,10,596,599,66,604,593,595,603,594,601,272,597,598,168,602,94,562,64],"class_list":["post-2475","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-uncategorized","tag-221","tag-akademia-sztuk-pieknych","tag-alice-pauli","tag-asp","tag-brod-jabok","tag-ewa-pape","tag-fotografia","tag-jakub-wujek","tag-kolekcja-rytel","tag-ksiega-rodzaju","tag-lozanna","tag-mieczyslaw-wallis","tag-poznan","tag-psychoanaliza","tag-reprodukcje","tag-stefan-gierowski","tag-tryptyk","tag-usa","tag-warszawa","tag-zapiecek","tag-zbigniew-makowski"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/makowski.info\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/2475","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/makowski.info\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/makowski.info\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/makowski.info\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/makowski.info\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=2475"}],"version-history":[{"count":88,"href":"https:\/\/makowski.info\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/2475\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":6096,"href":"https:\/\/makowski.info\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/2475\/revisions\/6096"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/makowski.info\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/2484"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/makowski.info\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=2475"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/makowski.info\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=2475"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/makowski.info\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=2475"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}