{"id":3103,"date":"2023-12-20T08:12:57","date_gmt":"2023-12-20T08:12:57","guid":{"rendered":"https:\/\/makowski.info\/?p=3103"},"modified":"2023-12-20T08:28:53","modified_gmt":"2023-12-20T08:28:53","slug":"ja-i-tow-putrament-chyba","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/makowski.info\/?p=3103","title":{"rendered":"Ja i tow. Putrament, chyba"},"content":{"rendered":"\n
\n
\"\"<\/a><\/figure>\n\n\n\n
\"\"<\/a><\/figure>\n<\/figure>\n\n\n\n

Anegdota (ta z ty\u0142u rysunku) zgrabna, ale czy prawdziwa? Tak, co\u015b by\u0142o; ale\u2026 W\u0142a\u015bciwie wszystko, krok po kroku trzeba (-by) weryfikowa\u0107. A bo wydaje mi si\u0119 u\u0142o\u017cona z kawa\u0142k\u00f3w, ten z tego czasu, tamten z innego\u2026 I z ludzi, odpowiedni \u2013 do \u015brodka. I z przestrzeni: ta uliczka st\u0105d, plus nazwa tamtej \u2013 bo dobrze pasuje do ca\u0142o\u015bci.
Ca\u0142o\u015bci elitarnej, dodajmy: to elity Peerelu. A salon brudnawy by\u0142. <\/p>\n\n\n\n

\u201eDNI O\u015aWIATY, KSI\u0104\u017bKI I PRASY\u201d<\/p>\n\n\n\n

\n

(Zbigniew) Na kiermaszu \/ Dniach Ksi\u0105\u017cki i Prasy \u2013 raz tylko chyba (\u2013 2 razy?) w Al. Ujazdowskich \u2013 By\u0142em z Barbar\u0105<\/a>  i Mirkiem, spotkali\u015bmy Basi\u0119 Toeplitz. \u2013 czy mog\u0119 go troch\u0119 ponie\u015b\u0107 na r\u0119kach? \u2013 zapyta\u0142a Basia. I tak, id\u0105c \u2013 podesz\u0142a do kramu, gdzie urz\u0119dowa\u0142 Jerzy Putrament. Zdumiony (\u2013 a zna\u0142 Basi\u0119 jako siostr\u0119 Krzysztofa Teodora \u2013) zapyta\u0142: to wasze?!<\/em><\/strong><\/p>\n<\/blockquote>\n\n\n

\n
\"\"<\/a>
skan z zasob\u00f3w Mazowieckiej Biblioteki Cyfrowej<\/a><\/strong><\/figcaption><\/figure>\n<\/div>\n\n\n

Zacznijmy, poszukajmy chwil\u0119. To mo\u017ce by\u0107 rok 1954 i (jeszcze) Aleja Stalina<\/a><\/strong> (\u201ealeja im. Marsza\u0142ka J\u00f3zefa Stalina\u201d) \u2013 a nie Aleje Ujazdowskie, podkre\u015blmy. I jest tow. Putrament<\/a><\/strong> (nb. prezes Polskiego Zwi\u0105zku Szachowego, te\u017c<\/a><\/strong>). Siedzi w stoisku Ministerstwa Obrony Narodowej. Ja mam, mia\u0142bym wi\u0119c p\u00f3\u0142tora roczku \u2013 no: rok i osiem. Mog\u0119 by\u0107 na r\u0119kach, cho\u0107 ju\u017c ci\u0119\u017cko: bardzo zas\u0142u\u017cona przed wojn\u0105 (i wcze\u015bniej) dla kraju, dla Warszawy rodzina Toeplitz\u00f3w<\/a><\/strong> \u2013 wysoka jednak nie bywa\u0142a. Ale mo\u017ce.<\/p>\n\n\n\n

Ale te\u017c napisa\u0142em wcze\u015bniej (2010), bo to ju\u017c pami\u0119tam \u2013 nie mog\u0142em wi\u0119c mie\u0107 p\u00f3\u0142tora roku:<\/p>\n\n\n\n

\n

\u2013 W latach 50. czy 60. to literatura by\u0142a wentylem, racj\u0105 ideologiczn\u0105 ustroju. Coroczne, majowe \u201eDni ksi\u0105\u017cki i prasy\u201d, stoiska w Alejach Ujazdowskich. S\u0142awni ludzie ustroju \u2013 te\u017c by\u0142em prowadzany za r\u0105czk\u0119 przez ojca, przedstawiany jako ciekawostka. \u201eA to m\u00f3j syn z pierwszego ma\u0142\u017ce\u0144stwa…\u201d Tak, rozwody by\u0142y modne, chyba dobrze widziane i nowoczesne \u2013 w\u015br\u00f3d elit. Jako bunt przeciw regu\u0142om wiejsko-katolickiego spo\u0142ecze\u0144stwa. Tak, czyta\u0142em mn\u00f3stwo. Ale w okolicach szesnastych urodzin, mo\u017ce wcze\u015bniej \u2013 poczu\u0142em niedosyt.<\/em><\/strong><\/p>\nmr m. \u201eObok albo ile procent Babilonu?<\/a><\/strong>\u201d, str. 55<\/cite><\/blockquote>\n\n\n\n

(Tak, Zbigniew dosta\u0142 egzemplarz tej ksi\u0105\u017cki i przeczyta\u0142 tylko \u2013 to relacja Mai \u0141\u0119kawy, jego drugiej \u017cony \u2013 fragmenty dotycz\u0105ce jego osoby. Czy akurat ten? Nie wiem.)
Tak, to ju\u017c pami\u0119tam, cho\u0107 te\u017c niewiele: ja, za r\u0105czk\u0119 (a nie \u201ena r\u0119kach\u201d) z tatusiem i jak\u0105\u015b obc\u0105 pani\u0105\u2026 Zauwa\u017cmy: \u201ez pierwszego ma\u0142\u017ce\u0144stwa\u2026\u201d \u2013 znaczy by\u0142o (czy zapowiada\u0142o si\u0119) kolejne. Ta pani to jednak nie Maja, zapami\u0119ta\u0142bym.
Nie ma te\u017c (w mym wspomnieniu) obok Barbary, mojej matki, s\u0105 po rozwodzie<\/a><\/strong> (luty 1962) i nie lubi\u0105 si\u0119 raczej.
A te\u017c matka nie ma czasu na rozrywki; z wielu powod\u00f3w. Nie by\u0142o jej.
Co jeszcze pami\u0119tam? Jestem w \u015brodku, stoisko jakiego\u015b pana, zapewne te\u017c towarzysza, sarkazm. To pami\u0119tam dobrze: spore wra\u017cenie: \u201ezwykli\u201d widzowie s\u0105 przede mn\u0105, jestem kim\u015b \u201ewa\u017cniejszym\u201d, uczucie dobrze pami\u0119tam\u2026 Pycha, c\u00f3\u017c.
A wi\u0119c mam minimum cztery lata, pewnie nieco wi\u0119cej. To czas po 1956 roku, mo\u017ce nawet, mo\u017ce raczej \u2013 lata 60.<\/p>\n\n\n\n

Zreszt\u0105 zdanie Zbigniewa: \u2026a zna\u0142 Basi\u0119 jako siostr\u0119 Krzysztofa Teodora<\/em><\/strong>\u2026 \u2013 te\u017c odnosi (-\u0142oby) si\u0119 jednak do lat 60. Popularny p\u00f3\u017aniej KTT<\/a><\/strong> by\u0142 m\u0142odszym bratem (1933-2010) Barbary Toeplitz (1931-2007) i w roku 1954 by\u0142 znany raczej swym kolegom z ZMP<\/a><\/strong> czy nauczycielom w liceum \u2013 w 1955 sko\u0144czy studia \u2013 a nie takim rekinom Peerelu jak Putrament.
(Cho\u0107 wsp\u00f3\u0142pracowa\u0142 ju\u017c z organem ZMP \u201ePokolenie<\/a><\/strong>\u201d, ale to bli\u017cej po\u0142owy lat 50.)
Co innego w latach 60. Wtedy by\u0142 ju\u017c \u201ekim\u015b\u201d \u2013 a Partia stawia\u0142a na m\u0142odych. Szybka kariera.<\/p>\n\n\n\n

\n

Od wrze\u015bnia 1950 szefem ZMP w \u201eBatorym\u201d by\u0142 Krzysztof Teodor Toeplitz, znany p\u00f3\u017aniej dziennikarz i felietonista.<\/em><\/p>\nMiros\u0142aw \u015ami\u0142owicz: Wspomnienie o Marianie Marzy\u0144skim<\/a><\/strong> (2023)<\/cite><\/blockquote>\n\n\n\n

\n

To jeszcze troszeczk\u0119 podk\u0142adu. W czterdziestym \u00f3smym roku, jak zacz\u0105\u0142em chodzi\u0107 do Batorego, to by\u0142 taki okres wysypu ludzi z lasu. Wobec tego razem ze mn\u0105 chodzili ci ludzie, kt\u00f3rzy wyszli z partyzantki. I oni nie stwarzali k\u0142opot\u00f3w, tylko to by\u0142o gdzie\u015b w czterdziestym dziewi\u0105tym roku albo w pi\u0119\u0107dziesi\u0105tym, dw\u00f3ch takich artyst\u00f3w: Krzysztof Teodor Toeplitz i drugi\u2026 Teraz w Stanach Zjednoczonych jest, te\u017c udaje dziennikarza. <\/em>
Oni zorganizowali Zwi\u0105zek M\u0142odzie\u017cy Polskiej. No i ten zwi\u0105zek zacz\u0105\u0142 dzia\u0142a\u0107. Wobec tego wyko\u0144czyli dyrektora <\/em>[Romana] Beranka, dyrektora Batorego, wyrzucili profesora Paw\u0142owskiego od j\u0119zyka polskiego, cz\u0142owieka cudownego.<\/em> (\u2026)
Czy pan sobie wtedy zdawa\u0142 spraw\u0119 z tego, \u017ce to jest walka polityczna, \u017ce usuwa si\u0119 ludzi, przeciwnik\u00f3w politycznych?<\/strong>
Nie bardzo, nie bardzo. Nie bardzo widzia\u0142em w tym polityk\u0119. Za to widzia\u0142em jedn\u0105 rzecz: wstr\u0119t do tych dw\u00f3ch ludzi, do Toeplitza i do\u2026 jak on si\u0119 nazywa\u0142\u2026 Zaraz sobie przypomn\u0119, jak ten drugi si\u0119 nazywa\u0142. Nie mam nic przeciwko \u017bydom, ale obydwaj <\/em>[to byli] \u017bydzi, kt\u00f3rzy bru\u017adzili w spos\u00f3b makabryczny. Makabryczny.<\/em>(\u2026)
Nie sko\u0144czy\u0142em Batorego. Nie sko\u0144czy\u0142em Batorego, bo ta atmosfera by\u0142a nie do wytrzymania\u2026<\/em> <\/p>\nNorbert Komorowski<\/a> <\/strong>(2013)<\/cite><\/blockquote>\n\n\n\n

Oto zas\u0142u\u017cone rodziny \u2013 i nowe czasy\u2026 Rzeka temat\u00f3w, nie dzi\u015b.
Wr\u00f3\u0107my do najm\u0142odszych: teraz ja. A wi\u0119c jestem tam, w Alejach (ju\u017c na powr\u00f3t, od 1956 r.) Ujazdowskich \u2013 i na tyle du\u017cy, by co\u015b zapami\u0119ta\u0107. A i te\u017c mo\u017ce nie by\u0142o to raz tylko chyba (- 2 razy?)<\/em><\/strong><\/em><\/strong>\u2026 <\/p>\n\n\n\n

A je\u015bli: chyba warto (\u2013by) przemy\u015ble\u0107, dlaczego Zbigniew tak si\u0119 tu\u2026 Ogranicza? Stara si\u0119 zmniejszy\u0107 sw\u00f3j udzia\u0142 w tamtym \u017cyciu towarzyskim Peerelu? Zbagatelizowa\u0107? Jako\u015b tak. Pami\u0119tajmy: opis rysunku \u2013 to ju\u017c lata 90. mo\u017ce nawet XXI wiek\u2026 Inna perspektywa, inne priorytety, inny on. Przemy\u015ble\u0107: ale to nie ja. Nie mam narz\u0119dzi.<\/p>\n\n\n\n

Tak, przypominam sobie. Lecz to nie (tylko) pami\u0119\u0107, ale i intuicje r\u00f3\u017cne, zn\u00f3w. Bowiem chadzali\u015bmy \u2013 ja z nim, pewnie i on sam \u2013 na te \u201eDni\u2026\u201d (nieco wi\u0119cej o nich, o genezie i okoliczno\u015bciach innych powstania piszemy w \u201eFestiwalach<\/a><\/strong>\u2026\u201d). Chodzi\u0142em ze Zbigniewem i na mi\u0119dzynarodowe targi do PKiN (raz czy dwa? :\u2013). I do ksi\u0119gar\u0144 r\u00f3\u017cnych. Ale gdybym mia\u0142 zliczy\u0107\u2026
Pami\u0119\u0107: jedna wielka misa sa\u0142atki jarzynowej czy czego tam: mielone i bajaderki. Mieszanka firmowa, mixed bag<\/em>.

Zbigniew by\u0142 uzale\u017cniony od ksi\u0105\u017cek, wiemy. Nie odpu\u015bci\u0142by kiermaszu, odbywaj\u0105cego si\u0119 (to p\u00f3\u017aniej) przystanek od mieszkania na ul. Mokotowskiej \u2013 czy po drodze do swej matki, ze mn\u0105; praktycznie ka\u017cd\u0105 sobot\u0119, niedziel\u0119 u babci<\/a><\/strong> sp\u0119dza\u0142em\u2026 Spacer z Krakowskiego (to wcze\u015bniej) na ul. Szwole\u017cer\u00f3w, przez parki lub Agrykol\u0105 w d\u00f3\u0142. A po drodze \u2013 kiermasz ksi\u0105\u017cki? Nie przystanie? Nie uwierz\u0119.<\/p>\n\n\n\n

ULICZKA<\/p>\n\n\n\n

No i to chyba (czy mo\u017ce?) nie jest (cho\u0107 tak pi\u0119knie pasuje!) ul. Teodora Toeplitza<\/a><\/strong>, ona ju\u017c istnia\u0142a (data nadania nazwy: 1 II 1939; wcze\u015bniej ul. Ustronie<\/a><\/strong>).<\/p>\n\n\n\n

\n

Przed II wojn\u0105 \u015bwiatow\u0105 ulic\u0105 Toeplitza zawraca\u0142y tramwaje ko\u0144cz\u0105ce tras\u0119 na placu Wilsona.<\/em><\/p>\n\u201eWarszawikia<\/a><\/strong>\u201d<\/cite><\/blockquote>\n\n\n\n

Ale obecna uliczka (ok. 100 m) objawi\u0142a si\u0119 niejako dopiero po wybudowaniu mojej szko\u0142y podstawowej (nr 194<\/a><\/strong>) tak samo jak nast\u0119pna (licz\u0105c od pl. Wilsona) ul. Filarecka \u2013 czyli oko\u0142o roku 1959. Poszli\u015bmy do pierwszej klasy i do ca\u0142kiem nowej szko\u0142y. Wcze\u015bniej by\u0142o tam, z prawej strony ul. Filareckiej a z lewej ul. Toeplitza \u2013 patrz\u0105c od ul. Krasi\u0144skiego \u2013 klepisko<\/a><\/strong>, to w latach 50. (i lodowisko w zimie<\/a><\/strong>). I co tam jeszcze: mo\u017ce \u015blad po torach tramwaju, zreszt\u0105 tego samego (linia nr 3<\/a><\/strong>, mo\u017ce te\u017c 14<\/a><\/strong> i 17<\/a><\/strong>), o kt\u00f3rym m\u00f3wi\u0142 Zbigniew cz\u0119sto. Tego, kt\u00f3ry jecha\u0142 przez pl. Krasi\u0144skich<\/a><\/strong>, pod bram\u0105 S\u0105d\u00f3w (od 14 grudnia 1938).<\/p>\n\n\n\n

\n

Aby usprawni\u0107 ruch pomi\u0119dzy \u015br\u00f3dmie\u015bciem a now\u0105 dzielnic\u0105, zamieszkiwan\u0105 ju\u017c przez oko\u0142o 75 tysi\u0119cy mieszka\u0144c\u00f3w, w dw\u00f3ch etapach zbudowano now\u0105 tras\u0119 \u0142\u0105cz\u0105c\u0105 pl. Wilsona z pl. Krasi\u0144skich<\/a><\/strong>.<\/em><\/p>\n\u201eKartka z warszawskiego kalendarza<\/a><\/strong>\u201d<\/cite><\/blockquote>\n\n\n\n

A p\u00f3\u017aniej, wiadomo: ko\u0142o getta. Inne opowie\u015bci. Nieco i w \u201ePa\u0144stwie Nikt\u2026\u201d \u2013 gdzie dziadek \u201emia\u0142 budk\u0119 z papierosami, pono\u0107 przy pl. Krasi\u0144skich\u2026\u201d \u2013 pisa\u0142em, cytowa\u0142em. To rozdzia\u0142 \u201eKaruzela z faktami<\/a><\/strong>\u201d (str. 71), gdzie te\u017c o os\u0142awionych karuzelach: przesz\u0142o\u015b\u0107 po\u0142\u0105czona wieloma tymi, no\u2026 Niciami, w\u0119z\u0142ami \u2013 czym tam. Spl\u0105tania.<\/p>\n\n\n\n

Wr\u00f3\u0107my na stary \u017boliborz. Z lewej (nadal patrz\u0105c od ul. Krasi\u0144skiego) s\u0105 \u2013 to ul. Filarecka \u2013 domy WSM, konkretnie III Kolonia (na tej mieszka\u0142 Ignacy Witz<\/a><\/strong> i Hanna Pu\u0142awska<\/a><\/strong> i te\u017c\u2026) oraz V Kolonia (na tej mieszkali Koby\u0142eccy<\/a><\/strong> i Danuta D\u0105browska<\/a><\/strong> i\u2026). Za\u015b z prawej strony ul. Toeplitza jest podw\u00f3rko ul. Toeplitza 2 (II Kolonia WSM<\/a><\/strong>), wtedy jeszcze bez drzew<\/a><\/strong>\u2026 To jednak inna architektura ni\u017c na rysunku. Nie pasuje mi. A to przecie\u017c najbli\u017csze okolice mojej szko\u0142y podstawowej, ca\u0142e godziny, dnie, miesi\u0105ce \u2013 tam sp\u0119dzali\u015bmy. Co\u015b jest nie tak.<\/p>\n\n\n\n

Cho\u0107by ten niby-murek. Osiedla WSM by\u0142y otaczane siatk\u0105<\/a><\/strong>, to przestrzenie maksymalnie otwarte. Mo\u017ce to p\u0142ot? Raczej nie: drewnem (i w\u0119glem, jak by\u0142) si\u0119 wtedy pali\u0142o w WSM-ie, w mieszkaniach by\u0142y kuchnie, te\u017c w naszym\u2026 Deski nie uchowa\u0142yby si\u0119, jednak.
Bo by\u0142a bieda prosz\u0119 pani<\/em>\u2026 (A to te\u017c cytat<\/a><\/strong>; oraz z Janerki. Nieistotne.)<\/p>\n\n\n\n

Co innego wille po drugiej stronie ul. Krasi\u0144skiego. Te miewa\u0142y murki, spore, solidne ogrodzenia\u2026
Jest nieco zdj\u0119\u0107: przedwojennych, powojennych \u2013 tej konkretnej Kolonii, wszystko wida\u0107, nawet przemknie gdzie\u015b tramwaj (to przed wojn\u0105). Mo\u017cna por\u00f3wnywa\u0107, jak kto chce, nie wr\u00f3\u017c\u0119 sukces\u00f3w.
Za to zgadza (-\u0142by) mi si\u0119 (cho\u0107 to te\u017c tylko intuicja) k\u0105t ulicy, nie z opisu, a z rysunku: ul. Toeplitza to wycinek ko\u0142a czy elipsy<\/a><\/strong> \u2013 bo to pl. Wilsona jednak. Nie tak dok\u0142adnie pod k\u0105tem prostym do ul. Krasi\u0144skiego.
Jaka\u015b sugestia, kolejna niewiadoma.<\/p>\n\n\n\n

O niej wi\u0119c, o uliczce z rysunku: niewiele wida\u0107, ale (zn\u00f3w intuicja) m\u00f3wi mi, \u017ce to raczej ul. St. Hozjusza<\/a><\/strong>\u2026 Czy mo\u017ce ul. Wespazjana Kochowskiego<\/a><\/strong>? (Tam, na tej drugiej \u2013 sporo murk\u00f3w.) To te sam<\/a><\/strong>e, kt\u00f3rymi wraca\u0142o si\u0119 do nas z ko\u015bcio\u0142a \u015bw. Stanis\u0142awa Kostki<\/a><\/strong>, sz\u0142o (to ja) do przedszkola<\/a><\/strong>. Ale mo\u017ce i nie. Mo\u017ce to miks z uliczek \u017boliborza, najpr\u0119dzej. Taki archetyp ulicy (to \u017cart). <\/p>\n\n\n\n

APTEKA<\/p>\n\n\n\n

Ale mo\u017ce apteka nas doprowadzi? By\u0142y, o ile mnie pami\u0119\u0107 nie zawodzi, dwie: przy pl. Wilsona (a wi\u0119c jednak nie \u201eza ko\u015bcio\u0142em\u201d \u2013 bo po drugiej stronie ul. Krasi\u0144skiego; przyjmijmy, \u017ce idziemy z domu<\/a><\/strong> do placu). Ta jest nadal i jeszcze od czas\u00f3w przedwojennych, bardzo znana.<\/p>\n\n\n\n

\n

\u2026u pa\u0144stwa Fabickich by\u0142a apteka na \u017boliborzu, na placu Wilsona\u2026<\/em><\/p>\nAlina Gliniecka-B\u0142achut<\/a><\/strong> ,,Ala\u201d<\/cite><\/blockquote>\n\n\n\n

\n

Zacz\u0119\u0142o si\u0119 od tego, \u017ce apteka Fabickiego, kt\u00f3ra mia\u0142a na zapleczu pomieszczenia magazynowe zas\u0142oni\u0119te drewnianymi d\u0119bowymi deskami. Na trumn\u0119 dla \u201eDa\u015bki\u201d dosta\u0142am cztery takie dechy, straszliwie ci\u0119\u017ckie, d\u0142ugie. <\/em><\/p>\nMaria Radomska<\/a><\/strong> \u201eWacka\u201d<\/cite><\/blockquote>\n\n\n\n

\n

W\u015br\u00f3d ankietowanych najd\u0142u\u017cej wi\u0119ziony by\u0142 Jan Fabicki, farmaceuta i bakteriolog w\u0142a\u015bciciel apteki przy pl. Wilsona 4, aresztowany 18 maja 1943 r. i przetrzymywany na Pawiaku. 6 lipca 1943 r. przewieziony zosta\u0142 do Auschwitz, a nast\u0119pnie wi\u0119ziony w obozach Birkenau, Gross Rosen, Hessbruck i Dachau.<\/em><\/p>\nAnita Chodkowska \u201e\u015alady warszawskich farmaceut\u00f3w w czasie II wojny \u015bwiatowej w zbiorach IPN<\/strong><\/a>\u201d<\/cite><\/blockquote>\n\n\n\n

I by\u0142a druga (te\u017c jeszcze sprzed wojny), w\u0142a\u015bnie \u201eza\u201d ko\u015bcio\u0142em: to Feli\u0144skiego 37, na rogu ul. Niegolewskiego. Ta by si\u0119 bardziej zgadza\u0142a z opisem, ale by\u0142a dalej \u2013 cho\u0107 po drodze do przychodni przy ul. Feli\u0144skiego. Ale po co si\u0119 chodzi do apteki: czy nie po leki zapisane w prztchodni?
Kt\u00f3ra to? G\u0142owy nie dam, nawet ma\u0142ego palca. Topografia mitologiczna.<\/p>\n\n\n\n

BASIA<\/p>\n\n\n\n

Basia Toeplitz, czyli Barbara Teresa Franciszka Kaczmarek (z d. Toeplitz)<\/a><\/strong>, urodzona w 1931, zmar\u0142a w 2007<\/a><\/strong> roku. Te\u017c wiele si\u0119 nie dowiemy. Studiowali razem ze Zbigniewem, chyba si\u0119 w niej podkochiwa\u0142. Jak w wielu kobietach. Taki by\u0142: c\u00f3\u017c. A na pewno mu imponowa\u0142a: panienka z baaardzo dobrego domu: pokolenia, tradycje, kultura\u2026 Pasuje.<\/p>\n\n\n\n

\"\"<\/a>
Teodor Toeplitz na spacerze z rodzin\u0105 i z psem. Od lewej: Teodor Toeplitz, Halina Toeplitz, Eugenia Toeplitz, Barbara Toeplitz<\/em>
(oceniam, \u017ce to 1932 rok \u2013 \u017ar\u00f3d\u0142o: Polona<\/a><\/strong>, Biblioteka Narodowa; domena publiczna)<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

Z \u201ePodr\u00f3\u017cy<\/a><\/strong>\u2026\u201d a w sumie z listu Zbigniewa do mej matki, tu\u017c po moim urodzeniu (jesie\u0144 1952 r.).<\/p>\n\n\n\n

\n

Ba\u015bka Toeplitz zosta\u0142a u <\/em><\/strong>(Micha\u0142a) Byliny<\/a>. Szkoda. Ale mo\u017ce i dobrze. Ona troch\u0119 za du\u017co estetyzowa\u0142a.<\/em><\/strong><\/p>\nmr m. \u201ePodr\u00f3\u017c do \u015brodka mojego ojca<\/a><\/strong>\u2026\u201d str. 190<\/cite><\/blockquote>\n\n\n

\n
\"\"<\/a>
Zycie Warszawy, 4 marca 1958 (nr 54); z zasob\u00f3w Mazowieckiej Biblioteki Cyfrowej<\/a><\/strong><\/figcaption><\/figure>\n<\/div>\n\n\n

Jednak p\u00f3\u017aniej by\u0142a w pracowni Artura Nacht-Samborskiego<\/a><\/strong>, u niego pewnie zrobi\u0142a dyplom<\/a><\/strong> (1957). Jaka\u015b wystawa (1958), malowa\u0142a jeszcze w 1974, to pewne: jest gdzie\u015b na zdj\u0119ciu z pleneru \u2013 pewnie to ta pani w okularach<\/a><\/strong>, siedzi na schodach\u2026 P\u00f3\u017aniej jakie\u015b ksi\u0105\u017cki, t\u0142umaczenia o sztuce, g\u0142\u00f3wnie w\u0142oskiej (to ona? nie wiem, raczej tak: rodzina<\/a><\/strong> mia\u0142a liczne i od pokole\u0144 istniej\u0105ce, trwa\u0142e relacje z Itali\u0105<\/a><\/strong>).
Niewiele tego.
I tak dalej. Niewa\u017cni, wa\u017cni kiedy\u015b ludzie. Nieistniej\u0105ce problemy, anegdoty, kt\u00f3re nikogo (poza opowiadaj\u0105cymi) nie bawi\u0105. Niezrozumia\u0142e.
Hollow Men<\/a><\/strong><\/em>. Mistah Kurtz \u2013 he dead.<\/em> Oni wszyscy ju\u017c.<\/p>\n\n\n\n

ATOMY PRAWDY<\/p>\n\n\n\n

Dlaczego wi\u0119c o tym pisz\u0119, czemu to rozbieram \u2013 na najmniejsze, atomowe (\u201eniepodzielne\u201d) cz\u0105stki prawdy? Czemu (i co?) pr\u00f3buj\u0119 wydoby\u0107\u2026 Zawsze z tego samego powodu: bo tyle wok\u00f3\u0142 kr\u0105\u017cy Prawd wielkich, pi\u0119knych, syntetycznych \u2013 i tak dobrze zbudowanych. Ale jako\u015b mnie nie przekona\u0142y, dot\u0105d. Poczu\u0142em niedosyt<\/em>. I rozbijam te atomy jak umiem, gdzie potrafi\u0119 (a niewiele\u2026).
A im bardziej w nie wal\u0119 \u2013 tym mniej one mi si\u0119 wydaj\u0105 materi\u0105 (konkretem, \u201efaktem\u201d\u2026) \u2013 a tym bardziej jak\u0105\u015b fal\u0105. \u201eFala 49<\/a><\/strong>\u201d, p\u00f3\u017aniej \u201eFala 56<\/a><\/strong>\u201d\u2026 Kolejne pokolenia. Zmiany, zmiany, zmiany<\/em>.<\/p>\n\n\n\n

A tu nagle mamy ci\u0105g\u0142o\u015b\u0107, tak jakby.<\/strong> Narracj\u0119<\/a><\/strong>. Rysunek z 1989 roku, wg innego (podobno z 1955), anegdot\u0119 z nie-wiadomo-kiedy<\/em> (ale raczej ju\u017c z XXI wieku) i komentarze, z 1989 te\u017c chyba\u2026 I wszystko si\u0119 tak zgrabnie uk\u0142ada, prawda? Dop\u00f3ki nie zaczniemy czyta\u0107 \u2013 uwa\u017cniej.
Warstwa na warstwie, na niej inna: co\u015b przykrywaj\u0105? Co? (Je\u015bli\u2026)<\/p>\n\n\n\n

\n

Wed\u0142ug hipotezy de Broglie\u2019a<\/a><\/strong> dualizmu korpuskularno-falowego ka\u017cdy obiekt materialny mo\u017ce by\u0107 opisywany na dwa sposoby: jako zbi\u00f3r cz\u0105stek albo jako fala.<\/em><\/p>\nwikipedia: Fale materii<\/a><\/strong><\/cite><\/blockquote>\n\n\n\n

Tak samo i przesz\u0142o\u015b\u0107 (mniemam naiwnie). Zbi\u00f3r fakt\u00f3w \u2013 lub fala pogl\u0105d\u00f3w, na przemian (i razem). Dzi\u015b mam takie, jutro\u2026<\/p>\n\n\n\n

\n

\u201eOsobi\u015bcie oceniam system jego pracy jak nast\u0119puje: KTT dobrze wie, \u017ce na ka\u017cdym temacie zna si\u0119 w Polsce najwy\u017cej 5-10 procent obywateli, to znaczy 90-95 procent w tym zakresie wykszta\u0142cenia nie ma. Je\u015bli wi\u0119c KTT napisze o psach, o morzu, o rakietach, o wojnie atomowej, o pierzu, o znaczkach pocztowych, o biurokracji, o filmie, to \u015bmieje si\u0119 z niego GAR\u015a\u0106 fachowc\u00f3w w ka\u017cdej dziedzinie, a podziwia go 90-95 procent czytelnik\u00f3w nie znaj\u0105cych si\u0119 na tym wszystkim i przyjmuj\u0105cych tylko do wiadomo\u015bci, \u017ce KTT pisze o WSZYSTKIM I WSZ\u0118DZIE, a wi\u0119c dobrze si\u0119 zna i \u00bbjest dobrze widziany\u00ab. Tote\u017c bezczelno\u015b\u0107 jego ro\u015bnie\u201d. <\/strong><\/em>

IPN BU 001043\/2656, k. 92, doniesienie agenturalne \u017ar\u00f3d\u0142a \u201eMaszyna\u201d, 16 I 1961. Wed\u0142ug dokumentacji wytworzonej przez MSW pod kryptonimem \u201eMaszyna\u201d kry\u0142 si\u0119 Leon Bukowiecki (1916\u20132005), dziennikarz i krytyk filmowy.<\/em><\/p>\nAndrzej Chojnowski \u201eKrzysztof Teodor Toeplitz w marcu 1968 r.<\/a><\/strong>\u201d (2013)<\/cite><\/blockquote>\n\n\n\n

O, tak: by\u0107 w\u015br\u00f3d tych pi\u0119ciu procent\u2026 Ale kto wystawia legitymacje?
\u2026
Ale zostaje i sam rysunek, znakomity zreszt\u0105. Taki: \u201epuszczony\u201d \u2013 swobodniej, lu\u017aniej robiony. Tego, s\u0105dz\u0119 niegodny, niekiedy Zbigniewowi brakowa\u0142o. Na szcz\u0119\u015bcie mamy ow\u0105 swobod\u0119 coraz cz\u0119\u015bciej w p\u00f3\u017aniejszych (g\u0142\u00f3wnie jednak) rysunkach, gwaszach, akwarelach: t\u0119 m\u0142odzie\u0144cz\u0105<\/a><\/strong> \u0142atwo\u015b\u0107, odwag\u0119 nawet. Schodzi z profesorskiej katedry \u2013 i po prostu maluje. Niekiedy. Za rzadko (s\u0105dz\u0119 niegodny).
I tak to zapami\u0119tajmy, ca\u0142\u0105 g\u0142\u0119bok\u0105 przesz\u0142o\u015b\u0107 zostawiaj\u0105c archiwistom i innym preparatorom. (Czyli mnie.)
Dzie\u0142o jako dzie\u0142o<\/a><\/strong>. Tylko tyle i a\u017c.
mr m.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Anegdota (ta z ty\u0142u rysunku) zgrabna, ale czy prawdziwa? Tak, co\u015b by\u0142o; ale\u2026 W\u0142a\u015bciwie wszystko, krok po kroku trzeba (-by) weryfikowa\u0107. A bo wydaje mi si\u0119 u\u0142o\u017cona z kawa\u0142k\u00f3w, ten z tego czasu, tamten z innego\u2026 I z ludzi, odpowiedni \u2013 do \u015brodka. I z przestrzeni: ta uliczka st\u0105d, plus nazwa tamtej \u2013 bo dobrze […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":3126,"comment_status":"closed","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[6,1,25],"tags":[34,719,717,748,735,732,743,736,10,746,708,707,738,726,713,27,705,737,734,41,739,727,728,744,706,44,45,725,730,716,715,95,83,747,742,740,709,323,89,711,724,733,749,52,32,720,213,714,710,721,722,90,731,723,729,745,64,65,741,235,712],"class_list":["post-3103","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-fotografia","category-uncategorized","category-rysunek","tag-akademia-sztuk-plastycznych","tag-aleja-stalina","tag-aleje-ujazdowskie","tag-andrzej-chojnowski","tag-apteka","tag-apteka-fabickiego","tag-archiwum-historii-mowionej","tag-artur-nacht-samborski","tag-asp","tag-banca-commerciale-italiana","tag-barbara-makowska","tag-basia-toeplitz","tag-czastki","tag-danuta-dabrowska","tag-dni-oswiaty-ksiazki-i-prasy","tag-dzieci","tag-elity-peerelu","tag-fale","tag-farmacja","tag-hanna-pulawska","tag-historia","tag-ignacy-witz","tag-iii-kolonia","tag-italia","tag-jerzy-putrament","tag-jozefa-klodos","tag-kobyleccy","tag-kolonie-wsm","tag-kosciol-sw-stanislawa-kostki","tag-krzysztof-teodor-toeplitz","tag-ktt","tag-lata-50","tag-lata-60","tag-leon-bukowiecki","tag-metodologia","tag-mikrohistorie","tag-mireczek","tag-obok-albo-ile-procent-babilonu","tag-panstwo-nikt","tag-peerel","tag-pl-krasinskich","tag-pl-wilsona","tag-polscy-rothschildowie","tag-powstanie","tag-rodzina","tag-rozwody","tag-stalinizm","tag-toeplitz","tag-towarzysze","tag-tramwaje-warszawskie","tag-ul-filarecka","tag-ul-krasinskiego","tag-ul-st-hozjusza","tag-ul-teodora-toeplitza","tag-v-kolonia","tag-wlochy","tag-zbigniew-makowski","tag-zoliborz","tag-zrodla-pisane","tag-zwiazek-mlodziezy-polskiej","tag-zycie-warszawy"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/makowski.info\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/3103","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/makowski.info\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/makowski.info\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/makowski.info\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/makowski.info\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=3103"}],"version-history":[{"count":188,"href":"https:\/\/makowski.info\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/3103\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":3301,"href":"https:\/\/makowski.info\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/3103\/revisions\/3301"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/makowski.info\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/3126"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/makowski.info\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=3103"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/makowski.info\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=3103"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/makowski.info\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=3103"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}