{"id":4020,"date":"2025-01-31T00:15:00","date_gmt":"2025-01-31T00:15:00","guid":{"rendered":"https:\/\/makowski.info\/?p=4020"},"modified":"2025-01-31T08:21:41","modified_gmt":"2025-01-31T08:21:41","slug":"ego-czyli-diariusze","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/makowski.info\/?p=4020","title":{"rendered":"\u201eego\u201d czyli diariusze"},"content":{"rendered":"\n
\"\"<\/a>
Zbigniew Makowski \u201ePenombra Aderit<\/a><\/strong>\u201d (1961), gwasz i tusz na papierze 
48 x 62 cm; proweniencja: kolekcja prywatna Grodtmann, Szwajcaria; dzi\u015b w Galerii Wejman<\/a><\/strong>
<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

W galerii Krzysztofa Wejmana<\/a><\/strong> jest praca Zbigniewa, znakomita zreszt\u0105, ale dzi\u015b nie o tym (ja). Datowana na rok 1961, przez chwil\u0119 my\u015bla\u0142em, \u017ce p\u00f3\u017aniejsza: 1964. Dlaczego? Mamy tu dwie daty: jedna (1961) bliska sprawie rozwodowej<\/a><\/strong>, okoliczno\u015b\u0107 znacz\u0105ca. I druga (1964), ju\u017c bardziej forma, ni\u017c data: mo\u017ce zmyli\u0107. (Cho\u0107 dzie\u0144 z niej ten sam, co w pierwszej: 14 stycznia, ciekawe. Zostawmy.) <\/p>\n\n\n\n

\n
\"\"<\/a>
Zb. Makowski fragment rtsunku (1961)<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n
\"\"<\/a>
Zb. Makowski fragment rtsunku (1961)<\/figcaption><\/figure>\n<\/figure>\n\n\n\n

Ale bym si\u0119 (chyba) pomyli\u0142 tak datuj\u0105c, s\u0105 prace podobne z 1961, z 62 i z nast\u0119pnych<\/a><\/strong>, liczne \u2013 w galeriii Beta 16<\/a><\/strong> ostatnio kilka tych najstarszych.
Ale dzi\u015b nie o tym (ja). Chc\u0119 \u2013 dla siebie przecie\u017c \u2013 przemy\u015ble\u0107, dlaczego pomy\u015bla\u0142em, i\u017c mo\u017ce to by\u0107 rzecz podw\u00f3jnie datowana. Inaczej: z (ewentualn\u0105) dat\u0105 \u201ewsteczn\u0105\u201d (czy \u201eprzysz\u0142\u0105\u201d). Ot\u00f3\u017c dlatego, \u017ce wiem<\/a><\/strong>, i\u017c ten p\u00f3\u017aniejszy, nieco mi znany Zbigniew \u2013 manipuluje prze- \/ czy nawet przysz\u0142o\u015bci\u0105. Mo\u017ce inaczej: przetwarza, przerabia czas, wedle swego (\u201eego\u201d) uznania. Co z czasem wejdzie mu w krew, za mocno. I nie tylko w tw\u00f3rczo\u015bci.
Oto inspiracja z pomy\u0142ki, mej tym razem. Paradoksy.<\/p>\n\n\n\n

We\u017amy co\u015b z \u201eDziennika 1964\u201d Zbigniewa, to zapis zdarze\u0144 i jego przemy\u015ble\u0144 \u2013 od tej daty, z wpisami z tzw. paryskiego dziennika (1962). Ostatnio wolno nam (i.e. mnie) tam zagl\u0105da\u0107. Cho\u0107 ostro\u017cnie. (I cho\u0107 inni <\/a><\/strong>czytali go wcze\u015bniej, wspomn\u0119 nie bez odrobiny zazdro\u015bci.)
Na stronie tytu\u0142owej dumnie pr\u0119\u017cy si\u0119 \u201eja\u201d \u2013 czyli jak u Zbigniewa: \u201eego\u201d. On pisze, jego ego. Du\u017co dalej czytamy:<\/p>\n\n\n\n

\n

(24 VII 1981) <\/em>
(\u2026) Zarzut mi\u0119 spotka\u0142 ostatnio<\/em>\u2026<\/mark><\/p>\n<\/blockquote>\n\n\n\n

Urocza konstrukcja: Zarzut spotyka Zbigniewa na ulicy<\/em>\u2026 \u017barty, do\u015b\u0107 didaskali\u00f3w. A bo cho\u0107by tylko ja \u2013 zn\u00f3w to \u201eja\u201d nadmierne, narzucaj\u0105ce si\u0119, nieskromne \u2013 m\u00f3wi\u0142em mu o manipulowaniu \u017ar\u00f3d\u0142ami, o mej niech\u0119ci do takiego \u201eulepszania\u201d prac. (Cho\u0107 przyznam: niekiedy zdawa\u0142y mi si\u0119 lepsze.) A pewnie i inni, my\u015bleli przynajmniej.
I wr\u00f3\u0107my do dziennika. <\/p>\n\n\n\n

\n

\u2026<\/em>\u017ce przemalowuj\u0105c stare obrazy \u201efa\u0142szuj\u0119\u201d swoj\u0105 biografi\u0119! C\u00f3\u017c, w XX wieku biografia artysty wa\u017cniejsza od dzie\u0142\u2026 ARTYSTA ZNIKN\u0104\u0141 W DZIELE? A MO\u017bE DZIE\u0141O ZNIKN\u0118\u0141O W BIOGRAFII ARTYSTY? (\u2026)<\/em><\/mark><\/p>\n<\/blockquote>\n\n\n\n

Ale przecie\u017c nie sz\u0142o (mi, nie wiem, jak innym) o wierno\u015b\u0107 biografii<\/a><\/strong> (jego: \u201eego\u201d zn\u00f3w) \u2013 a o wierno\u015b\u0107 epoce, duchowi czasu (tu jaka\u015b wersja dziwnie trafnego \u201eZeitgeist\u201d Herdera<\/a><\/strong>, nie bez ostro\u017cno\u015bci1<\/a><\/sup>) i g\u0142\u00f3wnie jednak emocjom<\/a><\/strong> czasu minionego. A nie p\u00f3\u017aniejszej refleksji: ta bywa za<\/em> m\u0105dra<\/em>, niekiedy.<\/p>\n\n\n\n

\n

Twierdzi\u0142<\/em> (Johann Gottfried Herder \u2013 mr m.), \u017ce najpi\u0119kniejsza poezja by\u0142a stworzona przez najstarsze ludy i ich \u201edzikich syn\u00f3w natury\u201d. Kultura w sensie Herdera jest szkodliwa dla naturalnej poezji<\/a><\/strong>.<\/em><\/p>\n<\/blockquote>\n\n\n\n

Estetyka ma kr\u00f3tki czas przydatno\u015bci do spo\u017cycia.<\/p>\n\n\n\n

\n

Ale przecie\u017c ju\u017c o tym pisa\u0142em: \u201eCzy wolno zmienia\u0107 przesz\u0142o\u015b\u0107?<\/a><\/strong>\u201d \u2013 cho\u0107 tam sz\u0142o o zmienianie formy; a tu o (ewentualn\u0105, przypomnijmy) zmian\u0119 fakt\u00f3w (daty). R\u00f3\u017cnica.<\/p>\n<\/div>

\"\"<\/a><\/figure><\/div>\n\n\n\n

Ale przecie\u017c\u2026 Dlaczego pisarz mo\u017ce wyda\u0107 \u201epoprawione i rozszerzone\u201d drugie, trzecie wydania swych pisanin? Albo muzyk: mo\u017ce zmieni\u0107 partytur\u0119 przed kolejnym wykonaniem dzie\u0142a. Za\u015b malarzowi zabraniamy (?) przemalowywania starych obraz\u00f3w? Czy dlatego, \u017ce obraz to obiekt fizyczny? Dokument czas\u00f3w? \u0179r\u00f3d\u0142o? Zabytek\u2026
Dziwne.
Wr\u00f3\u0107my do dziennika. Mo\u017ce si\u0119 wyprostujemy.<\/p>\n\n\n\n

\n

Janusz Podoski<\/a><\/strong>\u2026<\/em><\/mark><\/p>\n<\/blockquote>\n\n\n\n

Interesuj\u0105ca posta\u0107, a i w\u0105tek, zaznaczmy tylko: bowiem nie socrealizm wymy\u015bli\u0142 zbiorowe malowanie obraz\u00f3w (patrz: w \u201ePa\u0144stwie Nikt<\/a><\/strong>\u2026\u201d nieco; tam te\u017c wspomnienie mej babci J\u00f3zefy<\/a><\/strong> o obrazie szko\u0142y sopockiej \u201eDzier\u017cy\u0144ski na czele manifestacji 1 majowej 1905 r.<\/a><\/strong>\u201d<\/em> czy jak on tam si\u0119 zwa\u0142<\/a><\/strong>2<\/a><\/sup>). Czyli tw\u00f3rczo\u015b\u0107 kolektywn\u0105. (Gdzie \u201eego\u201d autor\u00f3w zanika, bo musi, rzecz warta przemy\u015blenia. Kiedy\u015b.)<\/p>\n\n\n\n

\n

Obrazy namalowali cz\u0142onkowie grupy: Boles\u0142aw Cybis, Bernard Frydrysiak, Jan Gotard, Aleksander J\u0119drzejewski, Eliasz Kanarek, Jeremi Kubicki, Antoni Michalak, Stefan P\u0142u\u017ca\u0144ski, Janusz Podoski, Tadeusz Pruszkowski, Jan Zamoyski. Jak pisze dalej w opisie wystawy z 1938 r. Tadeusz Pruszkowski,  pocz\u0105tkowo zamierzenie malowania obraz\u00f3w przez najwy\u017cej dw\u00f3ch artyst\u00f3w zaj\u0119\u0142oby kilka lat, zatem podj\u0119to decyzj\u0119 o stworzeniu serii obraz\u00f3w wsp\u00f3ln\u0105 prac\u0105 11 artyst\u00f3w,  z  kt\u00f3rych \u017caden nie mo\u017ce by\u0107 przypisany indywidulanemu autorowi, a jest dzie\u0142em wsp\u00f3lnym. Obrazy powsta\u0142y we wsp\u00f3lnej pracowni w Kazimierzu nad Wis\u0142\u0105 w ci\u0105gu 3 i p\u00f3\u0142 miesi\u0105ca.<\/em>
(z bloga \u201eOna maluje<\/a><\/strong>\u201d, 2022)<\/p>\n<\/blockquote>\n\n\n\n

Wr\u00f3\u0107my jednak do dziennika Zbigniewa, a\u017c tak si\u0119 nie zintegrowa\u0142 z kolektywem<\/a><\/strong>, nawet wtedy<\/a><\/strong>. Chyba.<\/p>\n\n\n\n

\n

\u2026w roku 1951 na plenerze m\u00f3wi\u0142 mi, \u017ce obraz \u201enowoczesny\u201d jest nie do uko\u0144czenia. (wiedzia\u0142, \u017ce to m\u00f3wi\u0142 Juan Gris? nie, nie\u2026)<\/em><\/mark><\/p>\n<\/blockquote>\n\n\n\n

No: nie jest \u2013 bo nie ma ju\u017c kryteri\u00f3w, Fryderyk Nietzsche zabi\u0142. \u017barty, nieustaj\u0105co. Czy aby<\/a><\/strong>.<\/p>\n\n\n\n

\"\"<\/a><\/figure>
\n

Zacytujmy Maartena Doormana \u201eArt in Progress<\/a><\/strong>. A Philosophical Response to the End of the Avant-Garde\u201d (2003):
Dzie\u0142a sztuki, kt\u00f3re nie by\u0142y \u201enowoczesne\u201d lub kt\u00f3re wymyka\u0142y si\u0119 opisowi w kategoriach ukrytego \u017cargonu post\u0119pu, pozostawa\u0142y mniej lub bardziej niezauwa\u017cone przez wiele lat.<\/em> (\u2026)
Jedn\u0105 z najwi\u0119kszych zalet debaty na temat postmodernizmu jest ujawnienie poj\u0119cia post\u0119pu, kt\u00f3re wci\u0105\u017c nas prze\u015bladuje. Ale w sztuce postmodernizm teoretycznie przechytrzy\u0142 takie intuicje dotycz\u0105ce przesz\u0142o\u015bci (\u2026). Ale (w tamtym czasie tak rado\u015bnie argumentowane) zniesienie przesz\u0142o\u015bci przez Nietzschego nie zwalnia jeszcze kogo\u015b, kto dzia\u0142a, z potrzeby wyobra\u017cenia sobie przysz\u0142o\u015bci\u2026<\/em>3<\/a><\/sup><\/p>\n<\/div><\/div>\n\n\n\n

I tak dalej (uwa\u017cniejszym polecam ksi\u0105\u017ck\u0119). I skr\u00f3\u0107my te m\u0119ki: ale skoro ju\u017c nie ma kryteri\u00f3w \u2013 czemu nie zmienia\u0107?  I wszystkiego, przesz\u0142o\u015bci na przyk\u0142ad: skoro nawet pa\u0144stwa, Ministerstwa zmieniaj\u0105\u2026 (Aluzja, zbyt \u0142atwa.)
A wi\u0119c i obraz\u00f3w, gdy zmienili\u015bmy styl, pogl\u0105dy, technik\u0119?
Wierno\u015b\u0107 przesz\u0142o\u015bci? W imi\u0119 kultu przodk\u00f3w? S\u0105 w\u0105tpliwo\u015bci<\/a><\/strong>. Ale s\u0105 i wyznawcy (r\u00f3\u017cnych wiar).<\/p>\n\n\n\n

\n

Nietzsche wzi\u0105\u0142 dos\u0142ownie gniewny okrzyk Schopenhauera, \u017ce \u015bwiat z wygl\u0105du wydaje si\u0119 by\u0107 pi\u0119kny, lecz bycie w tym \u015bwiecie nie ma nic wsp\u00f3lnego z pi\u0119knem. W\u0142a\u015bnie dlatego, \u017ce \u015bwiat wydaje si\u0119 by\u0107 jeszcze zno\u015bny z estetycznej perspektywy, mo\u017cna jego istnienie tylko z tej perspektywy usprawiedliwi\u0107. Ten, kto stworzy\u0142 \u015bwiat, nie uczyni\u0142 tego wedle kryteri\u00f3w moralnych lecz estetycznych. <\/em>(\u2026) Tylko B\u00f3g-Artysta jest usprawiedliwiony, poniewa\u017c jego czyny \u017cadnego usprawiedliwienia nie potrzebuj\u0105.<\/em>
Konrad Paul Liessmann<\/a><\/strong> \u201eSztuka po ko\u0144cu ko\u0144ca sztuki. Refleksje o czekaniu na estetyczne zbawienie\u201d (2004\/2006<\/a><\/strong>)<\/p>\n<\/blockquote>\n\n\n\n

\u017bywe jeszcze tu i \u00f3wdzie post-o\u015bwieceniowe (aby nie napisa\u0107 \u201epost\u0119powe\u201d \u2013 i tak ju\u017c gdzieniegdzie maj\u0105 mnie za konserwatyst\u0119, mo\u017ce s\u0142usznie) my\u015blenie zak\u0142ada, \u017ce to, co z przodu<\/strong><\/mark><\/em> = jest, znaczy: b\u0119dzie \u2013 lepsze od tego, co z ty\u0142u<\/strong><\/mark><\/em>.
\u017baden reakcyjny Z\u0142oty Wiek, tylko optymistyczna Przysz\u0142a Szcz\u0119\u015bliwo\u015b\u0107. 
Przesz\u0142o\u015b\u0107 by\u0142a tylko podw\u00f3zk\u0105 do Nowoczesno\u015bci. A skoro\u2026
Tu si\u0119 zatrzymajmy, z ostro\u017cno\u015bci.<\/p>\n\n\n\n

\n

Dokona\u0142 si\u0119 jednak przy tym znacz\u0105cy zwrot: nowoczesno\u015b\u0107 nie oczekuje ju\u017c przyj\u015bcia Zbawiciela, bowiem Zbawicielem jest to, co dopiero ma nadej\u015b\u0107. To, co nowe, co jest nie-stare, co nale\u017cy do przysz\u0142o\u015bci zawsze posiada bonifikat\u0119. Dlatego w\u0142a\u015bciwy estetyce i technologii \u201eb\u00f3g nowoczesno\u015bci\u201d ma na imi\u0119 \u201eprzysz\u0142o\u015b\u0107\u201d. <\/em>
Konrad Paul Liessmann<\/a><\/strong> \u201eSztuka po ko\u0144cu ko\u0144ca sztuki\u2026\u201d<\/p>\n<\/blockquote>\n\n\n\n

Niestety, dodam (ja). Nie by\u0142bym sob\u0105.<\/p>\n\n\n\n

\n

Idea, jakoby ekonomiczno-historyczne przeznaczenie mia\u0142o faworyzowa\u0107 wolne spo\u0142ecze\u0144stwa i kara\u0107 te niewolne, wydaje si\u0119 teraz mniej przekonywuj\u0105c\u0105. Kiedy\u015b mo\u017cna by\u0142o sobie wyobra\u017ca\u0107, \u017ce wzrost gospodarczy poprawi los wszystkich. Rosn\u0105ce nier\u00f3wno\u015bci w wielu zachodnich spo\u0142ecze\u0144stwach podwa\u017caj\u0105 zaufanie do tej wiary w post\u0119p.<\/em>
Naomi Richman<\/a> <\/strong>\u201eOn re-reading 1984\u201d (2021)<\/p>\n<\/blockquote>\n\n\n\n

\u201eOdnie\u015bmy to do sztuki<\/a><\/strong>\u2026\u201d Aaa, ju\u017c by\u0142o, niedawno<\/strong><\/a>, szkoda: tak efektowne to.)<\/p>\n\n\n\n

\n
\"\"<\/a>
\u201eDziennik 1964\u201d Zbigniewa Makowskiego,
dzi\u015b w zbiorach Stanis\u0142awa Makowskiego (strona tytu\u0142owa)<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n
\"\"<\/a>
(reprodukcje \u201eDziennika 1964\u201d
dzi\u0119ki uprzejmo\u015bci Agnieszki Kuczy\u0144skiej)<\/figcaption><\/figure>\n<\/figure>\n\n\n\n

Wr\u00f3\u0107my wi\u0119c do przesz\u0142o\u015bci. Czy to by\u0142 1951 rok? W\u0105tpi\u0119. (I kto co m\u00f3wi\u0142 i komu.)
Czy to rysunek z 1961 roku? Tak, chyba tak. Lecz jakie to ma dzi\u015b znaczenie. A bo owa przesz\u0142o\u015b\u0107, tak pe\u0142na bohaterskich relacji, interesuje (o ile nie mo\u017cna na niej zarobi\u0107) ju\u017c tylko archiwist\u00f3w i szperaczy (jak ja). Nie ma korzeni, na horyzoncie ostateczny koniec kolektywno\u015bci, triumf ego. Ja jako kryterium opisywania. \u017bycia.
Dziennik, dzie\u0142o: za jedno.
Za du\u017co ju\u017c tych wielkich i s\u0142awnych: kto przeczyta milion dziennik\u00f3w, pro\u015bciej napisa\u0107 w\u0142asny.<\/p>\n\n\n\n

\n

Kiedy ostatnio we Frankfurcie odbywa\u0142y si\u0119 targi ksi\u0105\u017cki i sze\u015b\u0107dziesi\u0105t cztery tysi\u0105ce wydawc\u00f3w przedstawi\u0142o dwie\u015bcie osiemdziesi\u0105t osiem tysi\u0119cy nowych tytu\u0142\u00f3w, kto\u015b obliczy\u0142, \u017ce gdyby przez ca\u0142y czas trwania wielodniowej wystawy chcie\u0107 zajrze\u0107 do ka\u017cdej ksi\u0105\u017cki, to wystarczy\u0142oby na ka\u017cd\u0105 ksi\u0105\u017ck\u0119 tylko cztery dziesi\u0105te sekundy.<\/em>
Stanis\u0142aw Lem<\/a><\/strong> o zmianach (!) w kolejnych wydaniach swej \u201eSummy\u2026\u201d4<\/a><\/sup><\/p>\n<\/blockquote>\n\n\n\n

O\u015bwiecenie zwyci\u0119\u017cy\u0142o, lecimy na Marsa.
\u2026
Czytam ten jego (\u201ej-ego\u201d) dziennik, analizuj\u0119 akcenty (rozk\u0142adane baaaardzo \u015bwiadomie niekiedy; a i naiwne wpadki<\/em>, te\u017c). Widz\u0119, ile rzeczy nale\u017ca\u0142oby wzbogaci\u0107 (?) przypisami, wi\u0119kszo\u015b\u0107. (Tych dotycz\u0105cych \u017cycia<\/a><\/strong> pana artysty, nie tych, kt\u00f3re odnosz\u0105 si\u0119 do estetyki, techniki, metod pracy: tu si\u0119 nie znam, ja.)
Kto, kiedy \u2013 i po co.
mr m.
ps.
Ach, i ta wy\u017cej strona z \u201eDziennika\u201d z notk\u0105 o Podoskim zamazana (ocenzurowana) przeze mnie; nie ma po co pokazywa\u0107 rzeczy wyrwanych z kontekstu. Cho\u0107 te\u017c r\u00f3\u017cnie m\u00f3wi\u0105.
m. <\/p>\n\n\n\n

PRZYPISY:<\/p>\n\n\n

  1. When we encounter discussions about the \u201epost-truth era\u201d or the \u201eage of me-too\u201d, we encounter claims about epochal trends or period-specific cultural patterns. (\u2026) <\/em>
    If we ask about cultural patterns including patterns that are specific to certain periods separately from the normative task to find truth or denounce transgression from truth, there is no need to assume that there is only one zeitgeist at any given time. Zeitgeists are not necessarily shared by all\u2026<\/em>
    Monika Krause<\/a> <\/strong>\u201eWhat is Zeitgeist? Examining period-specific cultural patterns\u201d (2019) \u21a9\ufe0e<\/a><\/li>
  2. El\u017cbieta Kal<\/a><\/strong> \u201eOd dialogu do powt\u00f3rzenia. Malarze szko\u0142y sopockiej u \u017ar\u00f3de\u0142 swoich obraz\u00f3w\u201d (2019) pisze, \u017ce to \u201eManifestacja 1-Majowa 1905 roku\u201d \u21a9\ufe0e<\/a><\/li>
  3. \"\" <\/em><\/a>But perhaps the most striking area in which ideas of progress have manifested themselves as powerfully as they have invisibly \u2013 or rather, almost unconsciously \u2013 has been the arts. During the twentieth century, the question of the significance and applicability of ideas of progress to art was seldom the subject of serious study, but, at the same time, the idea of progress was one of the crucial tenets of the avant-garde and, in fact, of all trends and movements (not insignificant words in themselves) in modern art. Works of art that were not \u2018modern\u2019 or that defied description in terms of an implicit jargon of progress went more or less unnoticed for years on end.<\/em>
    (\u2026)
    One of the great merits of the debate on postmodernism lies in the surfacing of the notions of progress that continue to haunt us. But, in the arts, postmodernism has theoretically outsmarted such intuitions about the past without having produced many useful results in the process. Because, when in art, as a result of the farewell to history, the so-often praised total freedom of \u2018anything goes\u2019 is celebrated, this is inevitably accompanied by an uneasy feeling of the non-committal, which in turn robs that freedom of much of its glory.<\/em>
    But Nietzsche\u2019s (at the time so cheerfully argued) abolishment of the past does not yet relieve someone who acts of the need to conceive a future that can give meaning and purpose to the present. Every artist looks for a way through time, and finds \u2013 in and through history \u2013 a possibility of orienting himself.<\/em>
    Maarten Doorman \u201e    Art in Progress<\/a><\/strong><\/strong>. A Philosophical Response to the End of the Avant-Garde\u201d (2003)
    \u21a9\ufe0e<\/a><\/li>
  4. Sta\u0142a si\u0119 taka \u015bmieszna rzecz, \u017ce w pierwszym wydaniu\u00a0\u201eSummy\u201d ostatni rozdzia\u0142 dotyczy\u0142 los\u00f3w sztuki w wieku technologicznej eksplozji. Pisa\u0142em tam w\u00f3wczas, w co g\u0142\u0119boko wierzy\u0142em, \u017ce sama proliferacja utwor\u00f3w we wszystkich dziedzinach literatury, muzyki i plastyki jest czynnikiem niszcz\u0105cym, gdy\u017c je\u015bli mamy tysi\u0105ce Szekspir\u00f3w, to nikt nie jest Szekspirem. Twierdzenie to spotka\u0142o si\u0119 z surow\u0105 ocen\u0105 Leszka Ko\u0142akowskiego. <\/em>
    Polemizowa\u0142em z nim po niemiecku, ale to by\u0142o ju\u017c po czternastu latach, gdy w wielu partiach ksi\u0105\u017cka ta przestawa\u0142a by\u0107 fantastyczna, zw\u0142aszcza we fragmentach dotycz\u0105cych in\u017cynierii genowej.<\/em>
    Niestety jednak swoj\u0105 kategoryczn\u0105 negacj\u0105 zniech\u0119ci\u0142 mnie tak bardzo, \u017ce ostatni rozdzia\u0142 wyrzuci\u0142em z nast\u0119pnych wyda\u0144. Dzisiaj jednak widz\u0119, \u017ce mia\u0142em sporo racji. Kiedy ostatnio we Frankfurcie odbywa\u0142y si\u0119 targi ksi\u0105\u017cki i sze\u015b\u0107dziesi\u0105t cztery tysi\u0105ce wydawc\u00f3w przedstawi\u0142o dwie\u015bcie osiemdziesi\u0105t osiem tysi\u0119cy nowych tytu\u0142\u00f3w, kto\u015b obliczy\u0142, \u017ce gdyby przez ca\u0142y czas trwania wielodniowej wystawy chcie\u0107 zajrze\u0107 do ka\u017cdej ksi\u0105\u017cki, to wystarczy\u0142oby na ka\u017cd\u0105 ksi\u0105\u017ck\u0119 tylko cztery dziesi\u0105te sekundy. O przeczytaniu tego w trakcie jednego \u017cycia ludzkiego nie ma nawet co marzy\u0107.<\/em>
    Stanis\u0142aw Lem<\/a><\/strong>, komentarz do \u201eSumma technologiae<\/a><\/strong>\u201d, bez daty \u21a9\ufe0e<\/a><\/li><\/ol>\n\n\n

    <\/p>\n\n\n\n

    <\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

    W galerii Krzysztofa Wejmana jest praca Zbigniewa, znakomita zreszt\u0105, ale dzi\u015b nie o tym (ja). Datowana na rok 1961, przez chwil\u0119 my\u015bla\u0142em, \u017ce p\u00f3\u017aniejsza: 1964. Dlaczego? Mamy tu dwie daty: jedna (1961) bliska sprawie rozwodowej, okoliczno\u015b\u0107 znacz\u0105ca. I druga (1964), ju\u017c bardziej forma, ni\u017c data: mo\u017ce zmyli\u0107. (Cho\u0107 dzie\u0144 z niej ten sam, co w […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":4017,"comment_status":"closed","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":"[{\"content\":\"When we encounter discussions about the \u201epost-truth era\u201d or the \u201eage of me-too\u201d, we encounter claims about epochal trends or period-specific cultural patterns. (\u2026) <\/em>
    If we ask about cultural patterns including patterns that are specific to certain periods separately from the normative task to find truth or denounce transgression from truth, there is no need to assume that there is only one zeitgeist at any given time. Zeitgeists are not necessarily shared by all\u2026<\/em>
    Monika Krause<\/a> <\/strong>\u201eWhat is Zeitgeist? Examining period-specific cultural patterns\u201d (2019)\",\"id\":\"d3c65c18-45b1-4638-bdc4-82ed26b35889\"},{\"content\":\"El\u017cbieta Kal<\/a><\/strong> \u201eOd dialogu do powt\u00f3rzenia. Malarze szko\u0142y sopockiej u \u017ar\u00f3de\u0142 swoich obraz\u00f3w\u201d (2019) pisze, \u017ce to \u201eManifestacja 1-Majowa 1905 roku\u201d\",\"id\":\"392af012-1449-4f6e-95b1-5d1cd93424c3\"},{\"content\":\"\\\"\\\" <\/em><\/a>But perhaps the most striking area in which ideas of progress have manifested themselves as powerfully as they have invisibly \u2013 or rather, almost unconsciously \u2013 has been the arts. During the twentieth century, the question of the significance and applicability of ideas of progress to art was seldom the subject of serious study, but, at the same time, the idea of progress was one of the crucial tenets of the avant-garde and, in fact, of all trends and movements (not insignificant words in themselves) in modern art. Works of art that were not \u2018modern\u2019 or that defied description in terms of an implicit jargon of progress went more or less unnoticed for years on end.<\/em>
    (\u2026)
    One of the great merits of the debate on postmodernism lies in the surfacing of the notions of progress that continue to haunt us. But, in the arts, postmodernism has theoretically outsmarted such intuitions about the past without having produced many useful results in the process. Because, when in art, as a result of the farewell to history, the so-often praised total freedom of \u2018anything goes\u2019 is celebrated, this is inevitably accompanied by an uneasy feeling of the non-committal, which in turn robs that freedom of much of its glory.<\/em>
    But Nietzsche\u2019s (at the time so cheerfully argued) abolishment of the past does not yet relieve someone who acts of the need to conceive a future that can give meaning and purpose to the present. Every artist looks for a way through time, and finds \u2013 in and through history \u2013 a possibility of orienting himself.<\/em>
    Maarten Doorman \u201e    Art in Progress<\/a><\/strong><\/strong>. A Philosophical Response to the End of the Avant-Garde\u201d (2003)
    \",\"id\":\"c40e5783-e37a-4ce7-8245-c6b40ab05b3a\"},{\"content\":\"Sta\u0142a si\u0119 taka \u015bmieszna rzecz, \u017ce w pierwszym wydaniu\u00a0\u201eSummy\u201d ostatni rozdzia\u0142 dotyczy\u0142 los\u00f3w sztuki w wieku technologicznej eksplozji. Pisa\u0142em tam w\u00f3wczas, w co g\u0142\u0119boko wierzy\u0142em, \u017ce sama proliferacja utwor\u00f3w we wszystkich dziedzinach literatury, muzyki i plastyki jest czynnikiem niszcz\u0105cym, gdy\u017c je\u015bli mamy tysi\u0105ce Szekspir\u00f3w, to nikt nie jest Szekspirem. Twierdzenie to spotka\u0142o si\u0119 z surow\u0105 ocen\u0105 Leszka Ko\u0142akowskiego. <\/em>
    Polemizowa\u0142em z nim po niemiecku, ale to by\u0142o ju\u017c po czternastu latach, gdy w wielu partiach ksi\u0105\u017cka ta przestawa\u0142a by\u0107 fantastyczna, zw\u0142aszcza we fragmentach dotycz\u0105cych in\u017cynierii genowej.<\/em>
    Niestety jednak swoj\u0105 kategoryczn\u0105 negacj\u0105 zniech\u0119ci\u0142 mnie tak bardzo, \u017ce ostatni rozdzia\u0142 wyrzuci\u0142em z nast\u0119pnych wyda\u0144. Dzisiaj jednak widz\u0119, \u017ce mia\u0142em sporo racji. Kiedy ostatnio we Frankfurcie odbywa\u0142y si\u0119 targi ksi\u0105\u017cki i sze\u015b\u0107dziesi\u0105t cztery tysi\u0105ce wydawc\u00f3w przedstawi\u0142o dwie\u015bcie osiemdziesi\u0105t osiem tysi\u0119cy nowych tytu\u0142\u00f3w, kto\u015b obliczy\u0142, \u017ce gdyby przez ca\u0142y czas trwania wielodniowej wystawy chcie\u0107 zajrze\u0107 do ka\u017cdej ksi\u0105\u017cki, to wystarczy\u0142oby na ka\u017cd\u0105 ksi\u0105\u017ck\u0119 tylko cztery dziesi\u0105te sekundy. O przeczytaniu tego w trakcie jednego \u017cycia ludzkiego nie ma nawet co marzy\u0107.<\/em>
    Stanis\u0142aw Lem<\/a><\/strong>, komentarz do \u201eSumma technologiae<\/a><\/strong>\u201d, bez daty\",\"id\":\"a64ca7d6-8084-4eef-b3ec-0d58182c71e8\"}]"},"categories":[1,25],"tags":[653,380,873,102,891,897,892,876,877,883,887,875,886,878,896,83,890,888,893,104,894,885,889,884,874,64,879],"class_list":["post-4020","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-uncategorized","category-rysunek","tag-653","tag-380","tag-873","tag-agnieszka-kuczynska","tag-art-in-progress","tag-artur-schopenhauer","tag-avant-garde","tag-beta16","tag-dziennik-1964","tag-dzierzynski-na-czele-manifestacji-1-majowej-1905-r","tag-elzbieta-kal","tag-galerie","tag-janusz-podoski","tag-johann-gottfried-herder","tag-konrad-paul-liessmann","tag-lata-60","tag-maarten-doorman","tag-monika-krause","tag-nowoczesnosc","tag-paryz","tag-postmodernizm","tag-stanislaw-lem","tag-summa-technologiae","tag-szkola-sopocka","tag-wejman","tag-zbigniew-makowski","tag-zeitgeist"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/makowski.info\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/4020","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/makowski.info\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/makowski.info\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/makowski.info\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/makowski.info\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=4020"}],"version-history":[{"count":157,"href":"https:\/\/makowski.info\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/4020\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":4192,"href":"https:\/\/makowski.info\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/4020\/revisions\/4192"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/makowski.info\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/4017"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/makowski.info\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=4020"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/makowski.info\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=4020"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/makowski.info\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=4020"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}