{"id":4644,"date":"2025-04-30T06:29:57","date_gmt":"2025-04-30T06:29:57","guid":{"rendered":"https:\/\/makowski.info\/?p=4644"},"modified":"2025-04-30T06:36:24","modified_gmt":"2025-04-30T06:36:24","slug":"annopol-elblag-i-tamten-chlopiec-przypisy","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/makowski.info\/?p=4644","title":{"rendered":"Annopol, Elbl\u0105g i tamten ch\u0142opiec (przypisy)"},"content":{"rendered":"\n

Ju\u017c gdy uk\u0142ada\u0142em \u201ePodr\u00f3\u017c<\/a><\/strong>\u2026\u201d by\u0142em przekonany, \u017ce na odbitce (to staloryt<\/a><\/strong>? nie znam si\u0119) z 1955 roku \u2013 mamy\u00a0Annopol<\/a><\/strong>\u00a0i m\u0142odego Zbigniewa (cho\u0107 w nieco kobiecym wydaniu). Ale tego nie napisa\u0142em: ot, ostro\u017cno\u015b\u0107. Lecz zdj\u0119cia a te\u017c nieliczne zwi\u0119z\u0142e wpisy Zbigniewa w jego dziennikach, notatki na rysunkach mi to\u2026\u00a0
Tak, Annopol do\u015bwiadczenie formuj\u0105ce. <\/p>\n\n\n\n

\n
\"\"<\/a>
\u201e\u201e<\/a>Podr\u00f3\u017c<\/a>\u2026\u201d\u2026\u201d<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n
\"\"<\/a><\/figure>\n<\/figure>\n\n\n\n

Dzi\u015b do tego do\u0142\u00f3\u017cmy inn\u0105 wersj\u0119 \u201edziecka\u2026\u201d z Biblioteki Narodowej<\/a><\/strong> i zestawmy je razem, dla\u2026 Por\u00f3wnania? Te\u017c.<\/p>\n\n\n\n

\n
\"\"<\/a>
Zb. Makowski (fragment)<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n
\"\"<\/a>
Zb. Makowski, \u201ech\u0142opiec\u2026\u201d z \u201eErat hora II<\/a><\/strong>\u201d (2011)<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n
\"\"<\/a>
Zb. Makowski (\u201eDziecko bez twarzy<\/a><\/strong>\u201d (praca z ko\u0144ca lat 90. \/ pocz. XXI w.)<\/figcaption><\/figure>\n<\/figure>\n\n\n\n

M\u0119czy mnie ten \u201ech\u0142opiec bez twarzy<\/a><\/strong>\u201d \u2013 bo mi go \u017cal. Jak kogo\u015b obcego, nawet nie, \u017ce rodzina. Jego znam, innych nie. Bieda, z\u0142e warunki, patologiczna okolica: bana\u0142y. Ale gdy si\u0119 na tym\u2026 (Tak, Schopenhauer i wsp\u00f3\u0142czucie, tylko. Czy tylko?)<\/p>\n\n\n\n

\n

W popularnej recepcji Schopenhauer uchodzi za typ idealny smutnego my\u015bliciela, prezentuj\u0105cego niezwykle pesymistyczne uj\u0119cie kondycji ludzkiej. To oczywi\u015bcie prawda, w jego tekstach znajdziemy wiele fragment\u00f3w, akcentuj\u0105cych bezmiar ludzkiego cierpienia. To potoczne wyobra\u017cenie pomija jednak co\u015b, co mo\u017cemy nazwa\u0107 \u201eprogramem pozytywnym Schopenhauera\u201d, czyli zbiorem pomys\u0142\u00f3w, kt\u00f3re maj\u0105 pom\u00f3c nam przezwyci\u0119\u017cy\u0107 ludzk\u0105 niedol\u0119. Chodzi przede wszystkim o postulowan\u0105 przez niego ascez\u0119, rol\u0119 wsp\u00f3\u0142cierpienia i kontemplacji estetycznej.<\/em>
Adam Jank \u201eArthur Schopenhauer i metafizyczna koncepcja wsp\u00f3\u0142cierpienia<\/a><\/strong>\u201d (2018)<\/p>\n<\/blockquote>\n\n\n\n

Estetyka, sztuka. No, mo\u017ce. Ale. (Nie, doros\u0142ego mi nie \u017cal, od tego si\u0119 jest doros\u0142ym, prawda?)
Zbigniew zreszt\u0105 niekiedy (ale niecz\u0119sto) przywo\u0142uje autora \u201eDie Welt als Wille und Vorstellung\u201d, wspomina, \u017ce ju\u017c w latach 40. znalaz\u0142 tej ksi\u0105\u017cki (?) egzemplarz. Pono\u0107 na \u015bmietniku w Elbl\u0105gu w 1947. Co mo\u017cliwe (pomijaj\u0105c dat\u0119, bo te daty u Zbigniewa\u2026), bo czas jaki\u015b po wojnie mieszkali tam (dlaczego? nie wiem, znam tylko niepotwierdzone wersje\u2026)\u00a0\u00a0ciotka Andzia<\/a><\/strong>, Anna z d. Rudnicka (m\u0142odsza siostra\u00a0babci J\u00f3zi<\/a><\/strong>, matki Zbigniewa) i jej m\u0105\u017c, m\u00f3j ojciec chrzestny Eugeniusz Donica, niewidomy.
Mieszkali tam (chyba) nied\u0142ugo. <\/p>\n\n\n\n

\n

Na pocz\u0105tku 1953 spotka\u0142 mnie na ulicy <\/em>(w Warszawie \u2013 mr m.)  \u2013 niewidomy \u2013 Donica wraz z \u017con\u0105. By\u0142 on zaprzyja\u017aniony z dr. <\/em>(W\u0142odzimierzem \u2013 mr m.) <\/em>Dola\u0144skim<\/a><\/em><\/strong>. Dzi\u0119ki Donicy rozpocz\u0105\u0142em prac\u0119 od maja 1953 w drukarni brajlowskiej.<\/em>
Dobros\u0142aw Spychalski<\/a><\/strong> (1995)<\/p>\n<\/blockquote>\n\n\n\n

Ale Zbyszek u wujostwa w Elbl\u0105gu by\u0142, mo\u017ce i bywa\u0142, nastolatek nad wiek oczytany. Wyobra\u017amy to sobie: m\u0142ody ch\u0142opak \u2013 w prawie ca\u0142kowicie\u2026<\/p>\n\n\n\n

\n

Zabudowa na tym obszarze<\/em>\u00a0(Starego i Nowego Miasta \u2013 mr m.)\u00a0uleg\u0142a zniszczeniu podczas dzia\u0142a\u0144 wojennych, si\u0119gaj\u0105cemu w wielu miejscach\u00a0<\/em>nawet 100 proc. stanu przedwojennego<\/a><\/em><\/strong>\u2026 <\/p>\n<\/blockquote>\n\n\n\n

zrujnowanym, rozgrabionym<\/a><\/strong>, zabitym mie\u015bcie-porcie\u2026<\/p>\n\n\n\n

\n

Wpad\u0142 mi w oczy du\u017cy, starszy m\u0119\u017cczyzna, wspieraj\u0105cy si\u0119 lask\u0105. Gdy spojrza\u0142am na jego stopy, przerazi\u0142am si\u0119 \u2013 on nie mia\u0142 but\u00f3w, tylko skarpetki, kt\u00f3re by\u0142y ju\u017c mokre od \u015bniegu! Przy takim mrozie skutki tego\u017c by\u0142y szybkie.<\/em>
z relacji <\/em>Else Kr\u00fcger<\/a><\/strong> (1995)<\/p>\n<\/blockquote>\n\n\n\n

\u2026grzebie w \u015bmietniku i szuka w\u015br\u00f3d niemieckich ksi\u0105\u017cek. Subrealizm. Zostawmy.
\u015awiat jako przesz\u0142o\u015b\u0107 i przedawnienia.
\u2026
A \u017ce p\u00f3\u017aniej tamten (teoretycznie) doros\u0142y, dwudziestosze\u015bciolatek \u2013 zapragn\u0105\u0142 \u201ekontemplacji estetycznej\u201d \u2013 bardziej, jak\u00a0wsp\u00f3\u0142cierpienia<\/em>\u00a0z nami, z kimkolwiek? Zn\u00f3w bana\u0142y,\u00a0dziedziczenie traum<\/a><\/strong>, wspomina\u0142em.
Biadolenie zostawi\u0107 za sob\u0105 (cokolwiek to znaczy).
Na szcz\u0119\u015bcie nie ka\u017cdy musi zosta\u0107 artyst\u0105.
\u2026
Ale czy tylko ja mam wra\u017cenie, \u017ce\u00a0widoki<\/a> tamtego<\/a><\/strong>\u00a0(1945-49)\u00a0Elbl\u0105ga<\/a><\/strong>\u2026<\/p>\n\n\n\n

\"\"<\/a>
Elbl\u0105g (po 1945); zdj\u0119cie: Henryk My\u015bli\u0144ski<\/a><\/strong><\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

\u2013 przypominaj\u0105 p\u00f3\u017aniejsze rysunki z Plan-de-la-Tour<\/a><\/strong> Zbigniewa? I inne jego pomys\u0142y? Te same druty na wie\u017cy<\/a><\/strong> (no, dobrze: nieco inne), te same drzewa<\/a> <\/strong>bez li\u015bci\u2026 \u015aciany dom\u00f3w, ko\u015bcio\u0142\u00f3w \u2013 bez dach\u00f3w? Ot, praobrazy, die Urbilder<\/a><\/strong>.<\/p>\n\n\n\n

\n

Do pocz\u0105tku lat 80. XX wieku nie podj\u0119to odbudowy oko\u0142o 30 zniszczonych miast<\/em> (\u2026). Do grupy tej nale\u017ca\u0142 Elbl\u0105g, ostatni tak du\u017cy niezagospodarowany obszar staromiejski w Polsce. Rozpocz\u0119ta w 1983 roku odbudowa elbl\u0105skiego Starego Miasta\u2026<\/em>
Maria Lubocka-Hoffmann \u201ePowojenna odbudowa miast w Polsce a retrowersja Starego Miasta w Elbl\u0105gu<\/a><\/strong>\u201d (2019)<\/p>\n<\/blockquote>\n\n\n\n

Nie nasze, niemieckie, zapomnie\u0107<\/a><\/strong>. (Jak z\u0142e dzieci\u0144stwo. Zn\u00f3w oczywisto\u015bci.)
\u2026
A wiersz przy ch\u0142opcu? W obu wersjach ten sam, wspomina\u0142em: Samuel Taylor Coleridge<\/a><\/strong> \u201eThe Rime of the Ancyent Marinere\u201d (1798) \u2013 tu w wersji tekstu z 1834: \u201eThe Rime of the Ancient Mariner<\/a><\/strong>\u201d\u2026<\/p>\n\n\n\n

\n

’Ha! ha!’ quoth he, 'full plain I see, <\/em>
The Devil knows how to row.’<\/em><\/p>\n<\/blockquote>\n\n\n\n

Bowiem one si\u0119 r\u00f3\u017cni\u0105, jak to u szalonych artyst\u00f3w: stale zmienia\u0107. A i mnie teraz bawi\u0105 warianty, drobiazgi i przypisy\u2026 (Nie i\u015b\u0107 t\u0105 drog\u0105, nie.)<\/p>\n\n\n\n

\n

Upon its release, the poem was criticized for being obscure and difficult to read<\/a><\/strong>.(\u2026) Criticism was renewed again in 1815\u20131816, when Coleridge added marginal notes to the poem that were also written in an archaic style.<\/em><\/p>\n<\/blockquote>\n\n\n\n

I tak \u017ceglujemy w\u015br\u00f3d fakt\u00f3w, opowie\u015bci niekiedy prawdziwych, mitologii, inspiracji<\/a><\/strong> i interpretacji. A z cegie\u0142 z (m.in.) Elbl\u0105ga odbudowano Stare Miasto w Warszawie, a w tym mo\u017ce i zabudow\u0119 przy W\u0105skim Dunaju nr 5<\/a><\/strong>, niestety ju\u017c nie tak\u0105, jak przed wojn\u0105<\/a><\/strong>. Ale kogo to dzi\u015b interesuje, gdy tyle nowego dooko\u0142a, nadmiar bod\u017ac\u00f3w, nadmiar realizmu.
Za du\u017co \u017ceglarzy, za ma\u0142o m\u00f3rz i ocean\u00f3w.
mr m.
(2025)<\/p>\n\n\n\n

\"\"<\/a>
Zb. Makowski, \u201ech\u0142opiec\u2026\u201d z \u201eErat hora II<\/a><\/strong>\u201d (2011); zrzut ekranu z serwisu POLONA<\/figcaption><\/figure>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Ju\u017c gdy uk\u0142ada\u0142em \u201ePodr\u00f3\u017c\u2026\u201d by\u0142em przekonany, \u017ce na odbitce (to staloryt? nie znam si\u0119) z 1955 roku \u2013 mamy\u00a0Annopol\u00a0i m\u0142odego Zbigniewa (cho\u0107 w nieco kobiecym wydaniu). Ale tego nie napisa\u0142em: ot, ostro\u017cno\u015b\u0107. Lecz zdj\u0119cia a te\u017c nieliczne zwi\u0119z\u0142e wpisy Zbigniewa w jego dziennikach, notatki na rysunkach mi to\u2026\u00a0Tak, Annopol do\u015bwiadczenie formuj\u0105ce. Dzi\u015b do tego do\u0142\u00f3\u017cmy […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":4659,"comment_status":"closed","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[6,1,25],"tags":[976,963,100,964,481,897,960,975,967,969,961,554,962,959,970,44,225,498,971,48,965,379,385,974,972,94,106,966,557,64],"class_list":["post-4644","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-fotografia","category-uncategorized","category-rysunek","tag-976","tag-adam-jank","tag-anima","tag-anna-rudnicka","tag-annopol","tag-artur-schopenhauer","tag-chlopiec-bez-twarzy","tag-das-urbild","tag-dobroslaw-spychalski","tag-drukarnia-brajlowska","tag-dziecko","tag-elblag","tag-erat-hora","tag-eugeniusz-donica","tag-henryk-myslinski","tag-jozefa-klodos","tag-jozefa-rudnicka","tag-lata-40","tag-maria-lubocka-hoffmann","tag-niemcy","tag-niewidomi","tag-plan-de-la-tour","tag-podroz-do-srodka-mojego-ojca","tag-praobraz","tag-retrowersje","tag-warszawa","tag-waski-dunaj-no-5","tag-wlodzimierz-dolanski","tag-wojna","tag-zbigniew-makowski"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/makowski.info\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/4644","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/makowski.info\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/makowski.info\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/makowski.info\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/makowski.info\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=4644"}],"version-history":[{"count":97,"href":"https:\/\/makowski.info\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/4644\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":4749,"href":"https:\/\/makowski.info\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/4644\/revisions\/4749"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/makowski.info\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/4659"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/makowski.info\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=4644"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/makowski.info\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=4644"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/makowski.info\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=4644"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}