{"id":6232,"date":"2026-10-05T13:10:51","date_gmt":"2026-10-05T13:10:51","guid":{"rendered":"https:\/\/makowski.info\/?p=6232"},"modified":"2026-10-05T13:21:41","modified_gmt":"2026-10-05T13:21:41","slug":"ja-jako-komparatysta","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/makowski.info\/?p=6232","title":{"rendered":"\u201eJa jako komparatysta\u2026\u201d"},"content":{"rendered":"\n

Dzi\u015b zdj\u0119cie. Ale ani Zbigniewa ani moje ani nawet z Warszawy: no, nieco.  Ju\u017c tu pisa\u0142em o fotografiach, raz<\/a><\/strong> czy dwa<\/a><\/strong>. Ale to zdj\u0119cie\u2026<\/p>\n\n\n\n

\n
\"\"<\/a><\/figure>\n\n\n\n
\"\"<\/a><\/figure>\n<\/figure>\n\n\n\n

Autorem jest Jan Bu\u0142hak<\/a><\/strong> (1876-1950), jeden z klasyk\u00f3w polskiej fotografii. Po wojnie mieszka\u0142, pracowa\u0142 (z synem Januszem) tam, gdzie i my: Barbara<\/a><\/strong>, Zbigniew przez chwil\u0119<\/strong> <\/a>\u2013 i jako owoc ja.
Bu\u0142hakowie to Krasi\u0144skiego 18<\/a><\/strong> m. 1 \u2013 my najpierw 18 m. 20, p\u00f3\u017aniej m. 24. Niedaleko wi\u0119c.
Ale nie z tego powodu kupi\u0142em na aukcji zdj\u0119cie z Gda\u0144ska.
I nawet nie z powodu Artura Schopenhauera \u2013 kt\u00f3rego ZbM cz\u0119sto cytuje.<\/p>\n\n\n\n

\n

9 II 1981
rozmawiaj\u0105c przez tel. z T. o Mi\u0142oszu przypomnia\u0142em sobie jego pi\u0119kny bardzo wiersz o Gajcym, por\u00f3wna\u0142em (eureka! ja jako komparatysta!)\u2026 Arthura Schopenhauera ORATIO DOMINICA:
Unser Vater Homer, der du jetzt\u2026 itd.
z W.B. Yeatsa: Homer is my example<\/em> (\u2026)
Zbigniew Makowski z \u201eDziennika 1964<\/a><\/strong>\u201d <\/p>\n<\/blockquote>\n\n\n\n

Kupi\u0142em je dla oczywistych zwi\u0105zk\u00f3w z tym, co Zbigniewa interesowa\u0142o. Tak: umie\u015bci\u0142by je w jednej ze swych licznych \u201eksi\u0105\u017cek\u201d. (Cudzys\u0142\u00f3w: ju\u017c pisa\u0142em, to cz\u0119sto zeszyty<\/a><\/strong> s\u0105, co im wspania\u0142o\u015bci nie ujmuje. Ale jednak wi\u0119kszo\u015b\u0107 szyta \u201ezeszytowo\u201d \u2013 sznurkiem, zwykle lnianym, szlachetnym.)
I nawet nie idzie o schody: pierwsze, nieco banalne skojarzenie. Nie. O wiele wa\u017cniejszy jest \u201ecie\u0144 rzucony\u201d. Tak: od kuli. Niesamowity zreszt\u0105: bo w \u201ew powietrzu\u201d. Cie\u0144 i jego (niejako) brak. Cie\u0144 nierzucony<\/em> wi\u0119c. Paradoksy. <\/p>\n\n\n\n

\n

\u201eCIE\u0143 RZUCONY\u201d istnieje<\/em> tylko<\/em> przy istnieniu HORYZONTU. Je\u017celi wysoko\u015b\u0107<\/em> horyzontu<\/em> = 0 tj. znajduje si\u0119 na<\/em> dolnej linii<\/em> pola obrazu \u2014\u2014\u2014\u2014 \u201ecie\u0144 rzucony\u201d przestaje istnie\u0107 (artysta pada na ziemi\u0119, horyzont biegnie do<\/em> g\u00f3rnego pola obrazu).<\/em>
Zbigniew Makowski \u201eLe tre di l\u00e0<\/a><\/strong>\u201d ksi\u0105\u017cka (2010)<\/p>\n<\/blockquote>\n\n\n\n

ZbM pisze cz\u0119sto dlaczego \/ jak \/ po co<\/em> \/ oraz: dlaczego nie<\/em>. Problem cienia \u201erzuconego\u201d towarzyszy mu jeszcze od czas\u00f3w Akademii Sztuk (wtedy) Plastycznych. Ale i p\u00f3\u017aniej, przez wiele lat. Przyk\u0142ady? Ledwie kilka ni\u017cej w galerii, zainteresowani znajd\u0105 wi\u0119cej bez wielkich poszukiwa\u0144 nawet.<\/p>\n\n\n\n

\n

Moje \u201eu\u015bmiercenie \u015bwiat\u0142a\u201d nie dokona\u0142o si\u0119 jednego dnia<\/em> Walnej Batalii. Ju\u017c w 1952\u2026<\/em>
Zbigniew Makowski \u201eignotum per ignotius<\/a><\/strong>\u201d ksi\u0105\u017cka (2008)<\/p>\n<\/blockquote>\n\n\n\n

Sk\u0105d u Zbigniewa tyle zastrze\u017ce\u0144 (napiszmy \u0142agodnie) \u2013 do \u201ecienia rzuconego\u201d? Czy dlatego, \u017ce \u201enegatywny\u201d? \u017be mi\u0119kki, bez-Foremny? Nie wiem. I nie chc\u0119 si\u0119 domy\u015bla\u0107. Nie jestem od tego.
Ale nawet u niego mo\u017cna znale\u017a\u0107 klucze\u2026<\/p>\n\n\n\n

\n

17 I 1981
U Giorgione\u2019a u innych, wczesnych, ta troska o zamkni\u0119t\u0105 konturem plam\u0119, l\u0119k przed rozsypywaniem si\u0119 przedmiot\u00f3w, ruchliw\u0105 tkanin\u0105 \u015bwiate\u0142, refleks\u00f3w, cieni, p\u00f3\u0142cieni. Stawaniem si\u0119. Dzianiem. <\/em>
Zbigniew Makowski z \u201eDziennika 1964<\/a><\/strong>\u201d <\/p>\n<\/blockquote>\n\n\n\n

Czyli o cieniach \u2013 jednak nie ja. Ale za to nieskromnie s\u0105dz\u0119, \u017ce jest sens g\u0142\u0119bszy \u2013 inaczej: zwi\u0105zki tego zdj\u0119cia Jana Bu\u0142haka \u2013 i podobnych obraz\u00f3w \u2013 z tym, co ZbM robi\u0142: to wojna. Ruiny. Zniszczenia. Upadek. \u201eLondon bridge is falling down\u2026\u201d w wersji T.S. Eliota oczywi\u015bcie, nie ten z ludowej angielskiej piosenki<\/a><\/strong>. Kryzys europejskiej cywilizacji kt\u00f3r\u0105 Zbigniew tak wielbi\u0142. (Oczywi\u015bcie ch\u0119tniej po 1956 roku, wcze\u015bniej on<\/a><\/strong> i inni m\u0142odzi rewolucjoni\u015bci<\/a><\/strong> byli do niej bardziej sceptyczni, to ironia.)
Nie tylko obrazy z Warszawy, wspomina\u0142em o Elbl\u0105gu<\/a><\/strong>. A by\u0142y i inne miasta, miasteczka (Wroc\u0142aw, Braniewo\u2026). M\u0142ody Zbigniew sporo je\u017adzi\u0142 po kraju. Napatrzy\u0142 si\u0119.
\u2026
Sat. (\u2026jakby napisa\u0142 Zbigniew). Mo\u017ce kiedy\u015b. Dzi\u015b tak zostawi\u0119: znakomite zdj\u0119cie s\u0105siada z \u017boliborza \u2013 oraz kilka fragment\u00f3w rysunk\u00f3w mego ojca. Wszystko w rodzinie (to \u017cart). A i ul. \u015bw. Ducha 45\/47<\/a><\/strong> \u2013 gdzie dom rodzinny Schopenhauer\u00f3w (dawniej to numer 114 by\u0142, zmiany, zmiany, zmiany\u2026) \u2013 te\u017c przecie\u017c niedaleko ruin z fotografii. Za rogiem.
mr m.<\/p>\n\n\n\n

\n
\"\"<\/a>
Zbigniew Makowski \u201eignotum per ignotius<\/a><\/strong>\u201d ksi\u0105\u017cka (2008)<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n
\"\"<\/a>
Zbigniew Makowski \u201eKirke<\/a><\/strong>\u201d ksi\u0105\u017cka (2005)<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n
\"\"<\/a>
Zbigniew Makowski \u201eOmnibus laciniis se deuestit<\/a><\/strong>\u201d ksi\u0105\u017cka (2008)<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n
\"\"<\/a>
Zbigniew Makowski \u201eLe tre di l\u00e0<\/a><\/strong>\u201d ksi\u0105\u017cka (2010)<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n
\"\"<\/a>
Jan Bu\u0142hak<\/a><\/strong> (1949) Gda\u0144sk, Stare Miasto<\/figcaption><\/figure>\n<\/figure>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Dzi\u015b zdj\u0119cie. Ale ani Zbigniewa ani moje ani nawet z Warszawy: no, nieco.  Ju\u017c tu pisa\u0142em o fotografiach, raz czy dwa. Ale to zdj\u0119cie\u2026 Autorem jest Jan Bu\u0142hak (1876-1950), jeden z klasyk\u00f3w polskiej fotografii. Po wojnie mieszka\u0142, pracowa\u0142 (z synem Januszem) tam, gdzie i my: Barbara, Zbigniew przez chwil\u0119 \u2013 i jako owoc ja. Bu\u0142hakowie […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":6242,"comment_status":"closed","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[6,4,25],"tags":[1129,34,897,66,1128,1130,567,1127,725,95,32,551,409,779,90,557,64,582,65],"class_list":["post-6232","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-fotografia","category-books","category-rysunek","tag-cien-rzucony","tag-akademia-sztuk-plastycznych","tag-artur-schopenhauer","tag-fotografia","tag-gdansk","tag-homer","tag-iv-kolonia","tag-jan-bulhak","tag-kolonie-wsm","tag-lata-50","tag-rodzina","tag-rysunek","tag-swiatlocien","tag-t-s-eliot","tag-ul-krasinskiego","tag-wojna","tag-zbigniew-makowski","tag-ziemia-jalowa","tag-zoliborz"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/makowski.info\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/6232","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/makowski.info\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/makowski.info\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/makowski.info\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/makowski.info\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=6232"}],"version-history":[{"count":34,"href":"https:\/\/makowski.info\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/6232\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":6276,"href":"https:\/\/makowski.info\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/6232\/revisions\/6276"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/makowski.info\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/6242"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/makowski.info\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=6232"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/makowski.info\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=6232"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/makowski.info\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=6232"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}